Onderzoeksjournalist houdt waterschap spiegel voor

Theo Dersjant, die in 2012 gedurende een jaar alle bestuursvergaderingen van het waterschap bijwoonde, zegt in zijn boek dat de waterschappen heel nuttig werk doen. Maar over de wijze van bestuur is hij niet te spreken. Hij heeft weinig op met het zevenhonderd jaar  oude recept van het poldermodel. Dit leverde een bestuurscultuur die er op is gericht er ‘samen uit te komen’. Geen debat, en zelden tegenstrijdige standpunten. De samenkomsten van het bestuur kennen een hoog technisch gehalte, waarvoor pers en publiek nauwelijks belangstelling tonen. Daarmee zijn de vergaderingen nog niet altijd gezellig. Dersjant voert een bestuurder op, van buiten de inner circle van boeren en natuurbeheerders, die zich zeer geïntimideerd voelde. Deze bestuurder, maar ook Dersjant, liep aan tegen het fenomeen van besloten vergaderingen.  Een deel van de kritiek betreft de verouderde bestuursstructuur. Daarbij moeten onder meer de geborgde zetels van boeren en bedrijven het ontgelden: niet van deze tijd, en enkel een bevestiging voor het feit dat de ‘gewone burger’ er weinig te zoeken heeft.

Verkiezingen zijn nutteloos
En dan het nut van de waterschapsverkiezingen. Het debat was naar de achtergrond, maar is terug. De programma’s van de verschillende waterpartijen verschillen onderling nauwelijks, is de uitkomst van de inventarisatie van Dersjant. Het feit dat maar 25 procent van de burgers bij de laatste verkiezingen een stem uitbracht, is illustratief voor de maatschappelijke interesse. Na deze ‘mislukte’ verkiezingen zou een onderzoek komen naar het nut, maar de discussie doofde. Alle stemgerechtigde Nederlanders zullen komend jaar weer een oproep krijgen om zich uit te spreken voor hun waterschapsbestuurders. Een onzinnige exercitie, vindt Dersjant. Aangezien het democratische gehalte volgens hem ver te zoeken is, pleit hij ervoor de waterschappen maar om te vormen tot uitvoeringsorganen. 
Veranderingen
Naar aanleiding van de ervaringen met de onderzoeksjournalist heeft het waterschap veranderingen doorgevoerd. Besloten bestuursvergaderingen behoren tot het verleden. De vergaderingen worden nu duidelijk en tijdig aangekondigd. Er is een vast aanspreekpunt voor de media. Persvoorlichtster Kim van Baal noemt de publicatie, waarin ook de afdeling communicatie het moet ontgelden, leerzaam. “We waren het type vragen van Dersjant, en de WOB-verzoeken die hij indiende, niet gewend. Daar hebben we van geleerd. We brengen nu vaker en actiever nieuws naar buiten brengen, ook als dit een negatieve lading heeft.”  Overigens was die werkwijze al ingezet, kort voordat Dersjant ons bezocht, benadrukt Van Baal. Ze vervolgt: “Het bestuur is inderdaad nog steeds weinig divers, maar bij de eerstvolgende verkiezingen krijgt iedereen de kans daar wat aan te veranderen door zich verkiesbaar te stellen en een stem uit te gaan brengen. We zullen er bij de huidige partijen ook op aandringen ook duidelijker de onderlinge verschillen in beeld te brengen.”
Karikaturen
Voor wie de waterschapswereld goed kent en in het bijzonder Rivierenland, kan in de publicatie smullen bij humoristische details uit vergaderingen en gesprekken die Dersjant optekent. Irritaties, powerplay, gezucht en geroddel, alles wat in een willekeurige andere organisatie kan worden waargenomen. “Onnodige karikaturen van bestuurders en medewerkers”, reageerde het waterschap eerder in een schriftelijke reactie. Maar ondanks de soms weinig vleiende beschrijvingen is het waterschap blij dat de organisatie een spiegel is voorgehouden.
Belangrijke thema’s onderbelicht
Rivierenland betreurt het wel dat Dersjant aan belangrijke thema’s uit de waterschapspraktijk weinig aandacht besteedt. Zoals bijvoorbeeld de discussie over de hoogte van de waterschapsbelasting. Of de noodzakelijke grootschalige dijkverbeteringen die de komende jaren moeten worden uitgevoerd. De waterschappen moeten hier een groot deel zelf van gaan betalen. Wie moet deze kosten betalen? Verhogen we de waterschapsbelasting met 20 procent? Of bezuinigen we liever op andere taken? “Deze dilemma’s kennen volop politieke dilemma’s en keuzes, die bij de eerstvolgende verkiezingen waarschijnlijk aanmerkelijk scherper naar voren zullen komen”, schetst voorlichtster Van Baal. 
Immers: wat gebeurt er met de investeringen in watertaken als deze bij een gemeente of provincie worden ondergebracht en er geen aparte waterschapsbelasting wordt geheven? Dit kan leiden tot verwaarlozing van dijken, waarvan de gevolgen recent in Engeland (Somerset Levels) te zien waren. De OESO heeft zich onlangs uitgesproken als een voorstander van de waterschappen, ook de minister heeft de toekomst voorlopig weer zeker gesteld. Nu de burgers nog. Op 4 maart 2015 is het weer zover.