Omgevingswet: “Zonder visie wordt waterschap vooral handhaver”

De regie voor een omgevingsvergunning ligt in de toekomst vooral bij de gemeente. In acht weken tijd moet een gemeente-ambtenaar een breed gewogen besluit nemen en overleg voeren met onder meer de omgevingsdienst en het waterschap. Buitenhuis: “Het vergt heel veel competenties van de mensen die dat gaan doen, want inhoudelijk zijn zij natuurlijk geen specialist. Waterschappen moeten op basis van vertrouwen gaan samenwerken met de gemeente. Dat biedt veel kansen, maar het is tegelijkertijd ook een valkuil. Zowel bij de gemeenten als bij de waterschappen is een cultuurverandering in gedrag en werkwijze noodzakelijk.”

Van waterschappen wordt een actieve rol verwacht, stelt Buitenhuis. “Als een waterschap zich niet goed profileert en geen zicht heeft op ontwikkelingen in het omgevingsplan, zal de waterbeheerder vaker moeten handhaven. Met een regionale watervisie, lokaal uitgewerkte plannen en regelmatig overleg kan de waterbeheerder de waterbelangen toch veilig stellen.”

Vragen
Dit najaar hield adviesbureau Movares een kennismiddag voor vijf waterschappen. In de nieuwe Omgevingswet staat de ‘fysieke leefomgeving’ straks centraal. Bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening, cultuurhistorie, welstand en natuur moeten integraal worden afgewogen. “Tijdens de bijeenkomsten bleek dat de waterschappen nog veel vragen hebben over de uitwerking van de Omgevingswet”, zegt Irene Buitenhuis. Honderden regels vervallen en 26 wetten worden samengevoegd. De operatie Eenvoudig Beter is dus beslist niet eenvoudig. Voor de implementatie heeft het ministerie van IenM maar liefst 185,8 miljoen begroot. Dat geld is onder meer nodig om nieuwe producten te maken en om het proces integraal te digitaliseren. 

Lozingen
De Algemene Maatregelen van Bestuur (AMvB’s), die onlangs zijn verschenen, geven inmiddels meer duidelijkheid over de spelregels en afwegingsruimte die de wet biedt. Zo is onder de Waterwet  een lozing verboden, tenzij een vergunning of vrijstelling is verleend. In de nieuwe Omgevingswet geldt die verbodsbepaling niet meer. Bedrijven worden op basis van de zorgplicht geacht een lozingsvergunning aan te vragen als zij dat nodig achten. Een lozing is in de nieuwe Omgevingswet alleen verboden als dat in een Algemene Maatregel van Bestuur is bepaald.

Meerwaardegesprek
“In de nieuwe situatie bepaalt een bedrijf dus of zij het nodig acht een vergunning aan te vragen. Dat betekent dat een waterschap als handhaver heel goed moet weten welke activiteiten er in een bepaald gebied plaatsvinden. Waterbeheerders zullen regelmatig het gebied in moeten gaan om te zien wat er gebeurt. Het kan heel goed zijn dat er onbedoeld schadelijke effecten in het watersysteem ontstaan”, aldus Buitenhuis. Een instrument om in een vroeg stadium te zoeken naar een gezamenlijke oplossing is het zogenoemde ‘meerwaardegesprek’ waarin alle partijen samen op zoek gaan naar een oplossing om bedrijfsactiviteiten te kunnen realiseren. Minister Schultz maakte onlangs bekend dat ze het gesprek wel wil aanbevelen, maar niet verplicht wil stellen.

Pilot
Movares adviseert waterschappen om het gesprek aan te gaan met gemeenten. Door decentralisatie kan er in aangrenzende gemeenten ander beleid ontstaan. Bijvoorbeeld door de politieke kleur in die gemeente. Vandaar ook dat de koepelorganisaties Unie van Waterschappen, Vewin en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten inmiddels met een voorstel zijn gekomen om regelgeving regionaal op elkaar af te stemmen.
Movares verkent momenteel of gemeenten en waterschappen mee willen doen met het ‘Programma aan de slag met de Omgevingswet’.  “Op die manier kunnen we in een gesubsidieerde pilot praktijkervaring opdoen over hoe de nieuwe Omgevingswet gaat werken. Wij vermoeden namelijk dat de implementatie van de nieuwe wet in landelijk gebied of in een stedelijke omgeving enorm zal verschillen.”