NIOO-KNAW: medicijnresten verstoren chemische communicatie onderwater

 “Chemische stoffen uit geneesmiddelen verstoren de chemische communicatie onderwater,” zegt hoofdonderzoekster en hoofd Aquatische Ecologie van het NIOO Ellen van Donk. Deze maand komt de inventarisatie uit in Reviews of Environmental Contamination and Toxicology. “De gevolgen worden nu steeds zichtbaarder in meren en plassen wereldwijd, voor wie goed kijkt.”

Communiceren
De onderzoekers zetten uiteen hoe chemische stoffen ‘communiceren’ en wat de gevolgen zijn van een verstoring in die communicatie. Algen die minder eetbaar worden, met hongerige watervlooien en vissen tot gevolg. Waterdieren die ongewild van geslacht veranderen. Of vissen op trektocht die hun paaiplaats niet goed kunnen vinden. Dat is het effect dat resten van geneesmiddelen op het leven in het water hebben.

Toename
Van Donk: “Er zijn geen harde cijfers bekend over de toename, maar er is wel een duidelijke stijging in de concentratie van hormoonresten, antidepressiva en pijnstillers in het oppervlaktewater gemeten.”

Infochemicaliën
De onderzoekers maken duidelijk hoe de chemische communciatie onder water verloopt.  Via zogenaamde infochemicaliën: stofjes die bijvoorbeeld een waterplant afscheidt en die via het water bij een waterdier terecht komen of een geurstof van een watervlo die in een vissenneus belandt regelt zich van alles in de (water)natuur. Zaken als het vinden van voedsel of een partner of het ontwijken van vijanden kunnen verstoord raken, wanneer medische restanten in het water het communicatieproces verstoren. “Een stof uit medicijnen lijkt bijvoorbeeld op een natuurlijke communicatie-stof en bootst daardoor per ongeluk de werking ervan na,” verduidelijkt Van Donk deze verstoorde communicatie. “Ook kan het tegenwerken, waardoor juist de communicatie blokkeert.” En dat is al bij heel lage concentraties het geval.

Betere waterzuivering
“De oplossing voor dit stiekem voortsluipende probleem is een betere waterzuivering, al dan niet samen met een betere afstemming van medicijngebruik op het lichaam”, aldus de onderzoeker. Ze wijst op de mogelijkheid om medicijnen op te vangen of biologisch afbreekbaar te maken. Ook experimenteert het NIOO met een alternatieve waterzuivering waarbij micro-organismen en algen worden ingezet. Van Donk: “Naast het betere hergebruik van waardevolle ‘afval’stoffen, zijn we ook aan het kijken of medicijnresten zo beter afgebroken worden.”

Watervlo   > foto NIOO-KNAW