“Nederlandse watersector kan belangrijke bijdrage leveren aan mondiale waterdoelen”

Door Adriaan van Hooijdonk
Vijftien jaar geleden werden bij de VN de Millenniumdoelen ondertekend. In het zevende doel werd vastgelegd dat het aantal mensen dat geen toegang had tot schoon drinkwater in 2015 gehalveerd moest zijn ten opzichte van 1990. Dat doel werd al vijf jaar geleden gehaald. Zo hadden in 2010 2,6 miljard mensen meer de beschikking over veilig drinkwater dan twintig jaar daarvoor.
Dat is toch een prestatie om trots op te zijn? 
“Zeker, maar er zijn nog steeds bijna 700 miljoen mensen op de wereld die geen toegang hebben tot veilig  drinkwater. Bovendien is deze doelstelling al in 2010 gehaald. Er sprak dus weinig ambitie uit. De nieuwe doelen zijn veel ambitieuzer. Zo wil de VN dat in 2030 de gehele wereldbevolking toegang heeft tot veilig drinkwater en sanitaire voorzieningen.”
Is dat niet weer te ambitieus? En wat vindt u van de kritiek op de nieuwe doelstellingen?
“Beter een afspraak, dan helemaal geen afspraak, zeg ik wel eens gekscherend. Bovendien vind ik het goed dat de VN geen percentages noemt, zoals bij de vorige doelen het geval was. Dat leidde in de praktijk alleen maar tot lastige discussies tussen landen en financiers. Daarnaast was het door het noemen van percentages moeilijk om net het laatste zetje te geven om de doelstellingen alsnog te halen.”
Hoe zit het precies met de realisatie van de doelstellingen voor sanitaire voorzieningen?
“De afgelopen vijftien jaar is het percentage van mensen dat hier wereldwijd toegang tot heeft, gestegen van 54 naar 68 procent. Dat betekent dat 2,1 miljard mensen nu toegang hebben tot sanitaire voorzieningen. Het oorspronkelijke doel van 75 procent is dus niet gehaald. Nog steeds hebben 2,4 miljard mensen geen toegang tot sanitaire voorzieningen.”
Hoe komt dat?
“Dat heeft vooral met de kosten te maken. De aanleg van wc’s, rioleringen en waterzuiveringen is erg kostbaar. Om drinkwater te winnen, kun je een put slaan, dat is veel eenvoudiger. Toch zijn goede sanitaire voorzieningen essentieel om bijvoorbeeld de verspreiding van ziektes te voorkomen. Nu is het nog steeds zo dat wereldwijd 1,8 miljard mensen sporen van faeces bacteriën in hun drinkwater hebben omdat de sanitatie niet op orde is. Bovendien rust er in sommige landen nog een taboe op om hierover te praten. Dat blijkt wel uit het feit dat mannen en vrouwen soms aparte toiletten hebben. Daar komt bij dat je sanitatie wel kunt aanleggen, maar daar heb je niet veel aan als mensen niet goed hun handen wassen.”
Wat kunnen we hieraan doen?
“Van alles. Zo werkt professor Damir Brdjanovic  van ons instituut  met andere partijen aan een eSOS toilet concept voor noodsituaties, dat slim gebruik maakt van ICT om kosten te besparen voor het beheer van de gehele sanitaire keten. Het toilet bevat allerlei technische snufjes, zoals een eigen energievoorziening, sensoren en voorzien kan worden met een SOS knop. In sommige landen lopen vrouwen in vluchtelingenkampen immers de kans op verkrachting als ze alleen naar het toilet gaan. De innovatieve wc is vanaf september vorig jaar getest in een vluchtelingenkamp in de Filippijnen met steun van de Bill Gates Foundation en de Asian Development Bank.”
Waar richt het onderzoek van UNESCO-IHE zich nog meer op om de VN doelen te halen?
“Professor Charlotte de Fraiteur kijkt onder meer of ze traditionele irrigatiesystemen kan verbeteren om een hogere opbrengst per hectare te realiseren, zonder dat je hiervoor kostbare systemen moet aanschaffen. Er is immers een duidelijk verband tussen de toenemende waterschaarste en de voedselvoorziening. Wanneer er niet genoeg water beschikbaar is, stijgen de voedselprijzen. En dat zorgt weer voor veel onrust, hebben we in het verleden al kunnen zien op meerdere plaatsen in de wereld. Daarnaast kijken onze mensen of ze gebruik kunnen maken van Nederlandse oplossingen, zoals de bypasses die in Nederlandse rivieren zijn aangelegd voor het Ruimte voor de Rivier-project. Zo is het mogelijk om in het buitenland kleine waterbergingsgebieden bij rivieren aan te leggen die het water opvangen als er een overstroming is geweest. Vervolgens kun je dat na filtering gebruiken als drinkwater of voor irrigatie. De Nederlandse watersector kan een belangrijke bijdrage aan dit soort initiatieven leveren. Wereldwijd hebben wij immers een uitstekende naam op watergebied.”
Minister Ploumen schreef in juli van dit jaar aan de Tweede Kamer dat Nederland tot 2030 wereldwijd voor nog meer nieuwe drinkwateraansluitingen en toiletten in de wereld wil zorgen. Ook stijgt het budget voor ontwikkelingssamenwerking op watergebied van 173 miljoen euro in 2015 naar 188 miljoen euro in 2016. Maar wat heb je aan nieuwe drinkwateraansluitingen als de infrastructuur niet deugt?
“Goed punt. Daarom richt een partij als Vitens Evides International zich in het buitenland ook op de verbetering van het hele leidingennetwerk. En bij UNESCO-IHE houden diverse onderzoekers zich bezig met het ontwerp van floodresilient watersystemen en infrastructuur. Ook kijken ze waar je beter niet kunt bouwen in deltagebieden om schade door overstromingen te beperken. Daarnaast is het belangrijk dat mensen zuiniger met water omgaan. Niet alleen in het buitenland, maar ook in Nederland.”
U pleit dus voor meer waterbewustzijn?
“Klopt. De Nederlandse energievoorziening is volledig gedigitaliseerd. Ieder huis krijgt tegenwoordig een energielabel en overal hangen slimme meters om energie te besparen. Hoewel er in de toekomst grote tekorten op watergebied gaan ontstaan, houdt niemand, op een enkele vrijwilliger die bijvoorbeeld een waterbesparende douchekop installeert, zich hiermee bezig. Daarom zou er meer aandacht moeten komen voor waterbesparing. Water is immers de olie van de toekomst.”