Nederland: Verspreiding Ebola via water niet aannemelijk

Medema komt tot die conclusie op basis van een analyse van vergelijkbare virussen. “Ebola is een zogenoemd ‘enveloped virus’. Dat houdt in dat er een omhulsel omheen zit dat nodig is om mensen te kunnen infecteren. Het virus is een stuk groter dan virussen die via water overdraagbaar zijn, zoals bijvoorbeeld het Noro-virus. Het kapsel is relatief gevoelig voor uitdroging, hitte, zepen en andere milieu-invloeden. Daaruit kunnen we afleiden dat het virus fragieler is en naar verwachting in water niet lang overleeft.“ Specifiek onderzoek is er (nog) niet gedaan naar Ebola-virus in het milieu. “Er zijn slechts enkele laboratoria in de wereld die met het levensgevaarlijke virus mogen werken. Vooralsnog zijn ook de inspanningen vooral gericht op bestrijding. In de nasleep van de epidemie zal er pas ruimte komen voor aanvullend onderzoek.” 

  

Ebolavirus met omhulsel.              Via water overdraagbaar virus is kleiner.

Oorsprong van Ebola
Ebola komt voor bij dieren zoals vleerhonden, (mens)apen, duikerbokken, spitsmuizen en knaagdieren. Eerdere uitbraken zijn toegeschreven aan direct contact met besmette dieren, zoals het vangen en eten van ‘bushmeat’. In 1976 was de eerste uitbraak bij de Ebola rivier in Congo en sindsdien zijn er 27 uitbraken gerapporteerd. De ziekte kwam vooral voor in Afrika in kleine gemeenschappen, waarbij het virus zich verspreidde onder gezinsleden en verplegers van de Ebola patiënt. De uitbraken waren beperkt, van de ziektegevallen overleed circa 50 procent en het virus doofde steeds uit door strikte isolatie. De huidige epidemie is veel groter en verspreidt zich nog steeds snel in West-Afrika. De officiële cijfers van 14 oktober zijn 9.216 Ebola zieken en 4.555 doden. De wijde verspreiding en het ontbreken van een goede (gezondheids)infrastructuur maakt de bestrijding moeizaam en de prognose slecht. 
Verspreiding van Ebola
Het virus verspreidt zich via contact met besmette personen. Medema: “Gedurende het verloop van de ziekte raken bloedvaten en organen beschadigd waardoor het virus zich door het hele lichaam verspreid en de patiënt op steeds meer plaatsen bloedingen vertoond. Met name direct contact met bloed en andere lichaamsvloeistoffen (speeksel, faeces, zweet, etc.) van een patiënt in de acute ziektefase of net na het overlijden, levert een hoog risico op overdracht van het virus.” Dat is de route waarlangs het virus wordt overgedragen in Sierra Leone, Liberia en Guinee. Persoonlijke bescherming en persoonlijke hygiëne bij direct contact met de mensen met Ebola en met de lichaamsvloeistoffen is daarom cruciaal bij de opvang, verpleging en begraven van Ebola patiënten. Dat blijkt ook in Spanje of de Verenigde Staten, waar verplegers het virus hebben opgelopen door onvoldoende beschermingsmaatregelen te nemen bij de behandeling van een Ebola patiënt.
Verspreiding via water
In de getroffen gebieden worden de Ebola patiënten in Ebola Treatment Units bijeengebracht. Deze units zijn virushaarden en er zijn strikte maatregelen nodig om verspreiding via deze units te voorkomen. De Wereldgezondheidsorganisatie en Unicef hebben een internationale groep experts over virusoverdracht via het milieu gevraagd te adviseren hoe om te gaan met de sanitatie en hygiëne in deze units. Vanuit Nederland waren daar experts van RIVM en KWR  bij betrokken. Daarbij is ook gekeken naar het risico op verspreiding via water. Er zijn geen aanwijzingen zijn dat het virus via water overgedragen wordt. Medema: “Er zijn geen studies gedaan naar overleving van Ebola in het milieu, wel in lichaamsvloeistoffen en op oppervlakken.” Naar verwachting is de kans op verspreiding via water dus klein. Wel adviseert de expertgroep het gebruik van aparte toiletten/latrines voor (verdachte) Ebola patiënten omdat het virus daar achter zal blijven. Ook is het advies om alle lichaamsvloeistoffen van Ebola-patiënten op te vangen en isoleren, zodat het virus zich niet kan verspreiden en afsterft. De expertgroep heeft ook aanbevelingen gedaan voor het handhaven van een veilige afstand tussen latrines en grondwater/waterputten voor drinkwater.
Verdund door het riool
Medema: “Als er in Nederland mensen worden besmet, worden ze opgevangen in speciale isolatiekamers in daarvoor toegeruste ziekenhuizen.” Hier is de richtlijn van de Werkgroep Infectieziekten Preventie van kracht. Dat betekent dat faeces en andere lichaamsvloeistoffen van patiënten apart worden opgevangen en gesteriliseerd. Mocht een Ebola patiënt nog niet in isolatie zijn, zal de faeces in het riool terechtkomen. In het riool wordt de faeces van deze patiënt zeer sterk verdund en naar de rioolwaterzuivering getransporteerd, gezuiverd en geloosd op oppervlaktewater. “Het virus zal dat proces waarschijnlijk niet overleven”, stelt de hoogleraar. 
Effectieve zuivering
De verwachting is dat Ebola virus van die enkele patiënt in het rioolwater snel verdunt en afsterft, en dus niet in rioolwater aangetroffen zal worden. Tijdens de ‘Mexicaanse griep’ epidemie in 2009 heeft KWR het betreffende griepvirus ook tijdens de piek van de epidemie niet aangetroffen in rioolwater. Medema: “Voor de drinkwaterzuivering in Nederland geldt dat deze aantoonbaar is toegerust op vergaande verwijdering van de meest robuuste virussen.”