Meander Medisch Centrum gedupeerd na waterrobuuste aanpak

Meerlaagsveiligheid (MLV) is één van de pijlers van het Deltaprogramma. De grootste nadruk ligt op preventie, maar dijken kunnen zowel fysiek als financieel niet tot in de eeuwigheid worden versterkt. Daarom moet een afweging worden gemaakt tussen de kosten van dijkversterking en het belang van de dijken voor het achterland op basis van de economische waarde en het te verwachten aantal slachtoffers. Een overstroming is niet voor 100 procent te voorkomen. Vandaar dat er een tweede en een derde laag in het leven geroepen zijn. De tweede laag betreft aanpassing van de ruimtelijke inrichting en bouw zodat de gevolgen van een eventuele overstroming zo beperkt mogelijk blijven en herstel spoedig kan plaatsvinden. De derde laag focust op evacuatiemaatregelen bij een overstroming.
Robuuste nieuwbouw ziekenhuis
Toen het bestuur van het Meander Medisch Centrum in Amersfoort een kleine tien jaar geleden met nieuwbouwplannen naar buiten kwam en daarbij koos voor een locatie ten westen van de stad, werd zij door de provincie Utrecht gewezen op het belang van waterrobuust bouwen op die plek. De kwetsbaarheid van de locatie was relatief groot als zich onverhoopt een dijkdoorbraak zou voordoen. Niet alleen wat betreft de schade die dat zou opleveren en uitval van belangrijke apparatuur en energievoorzieningen, maar ook de kwetsbaarheid van de patiënten in het ziekenhuis. Manager Nieuwbouw Albert Trip van Meander zegt dat de architect zich daardoor uitgedaagd voelde om het ontwerp af te stemmen op de eisen van het waterrobuust bouwen en de kwetsbare functies boven het voorspelde waterniveau te realiseren. “We hebben die regels gerespecteerd en gecombineerd met de eis van de gemeente Amersfoort om de vele geparkeerde auto’s aan het zicht te onttrekken. Zo hebben we werk met werk gemaakt. De parkeergarage, die we liever naast het ziekenhuis hadden gezien, is nu op maaiveldniveau onder het gebouw gerealiseerd. Het hoofdgebouw is op een soort terp neergezet en we hebben bedacht om de gehele spoedeisende hulp en ambulanceplatform een etage hoger te realiseren. Op die manier zouden wij ook kunnen voldoen aan de evacuatie-eisen en binnen enkele dagen tot volledige evacuatie van patiënten overgaan. Ik heb begrepen dat bij een eventuele dijkdoorbraak daar enkele dagen voor beschikbaar zijn en wij hebben daar ons ontruimingsplan op ingericht.”
Aanzienlijke investeringen
Deze aanpassingen hebben volgens Trip aanzienlijke aanvullende investeringen gevergd. Een bedrag wil hij niet noemen, maar op een totaal bedrag van 300 miljoen die de bouw van het ziekenhuis heeft gekost, moet dat aanzienlijk zijn geweest. Trip: “Natuurlijk hebben wij een uitgebreide risico-analyse gemaakt en waren wij ons ervan bewust bij de keuze van de nieuwe locatie dat dit gebied onderdeel uitmaakte van de Grebbelinie. In het verleden kon deze polder onder water worden gezet om vijanden tegen te houden. Maar die Grebbelinie is tientallen jaren geleden opgeheven en hebben wij bij de locatiekeuze beredeneerd dat de overheid, vanuit haar publieke taak, die gebieden zou beschermen en ervoor zorgt dat het gebied rond het ziekenhuis (een belangrijke openbare functie) droog blijft?”
Uit de reactie van bouwmanager Trip valt op te maken dat de keuze voor die bouwlocatie is ingegeven door tal van voordelen die deze locatie voor de bouw van een medisch centrum te bieden heeft. “Dat is zeker zo en dat was bij het ontwerp ook ons uitgangspunt. Als je vervolgens van de overheid te horen krijgt dat zij niet kan garanderen dat het gebied in onze bestaansperiode niet een keer onder water komt te staan, hebben wij zorgvuldig alle voor- en nadelen van die plek tegen elkaar afgewogen.”
Kostbaar ontwerp
Uiteindelijk is de keuze gemaakt, heeft het bestuur van het ziekenhuis de nadelen op de koop toegenomen, zijn kostbare ontwerpbeslissingen doorgevoerd. De parkeergarage met 635 plaatsen voor bezoekers en de centrale hoofdingang liggen nu onder het ziekenhuis. Daaromheen ligt een ring voor intern transport, waardoor een zeer functionele logistieke afwikkeling mogelijk is. De oprit die moest worden aangebracht om ambulances op de juiste plek te krijgen, maar ook een hellingbaan om bezoekers naar de hoofdingang te leiden is, zo valt uit de woorden van Trip af te leiden, geen ideale situatie. “Echter door de juiste afwegingen te maken, hebben we eventuele langdurige en kostbare procedures voorkomen en staat het ziekenhuis er nu naar volle tevredenheid. We wisten immers in een vroeg stadium dat we met deze eisen rekening moesten houden. Maar als je nu ziet dat de Grebbeliniedijk wordt versterkt en dat er voor de Grebbedijk plannen bestaan om daar een doorbraakvrije dijk van te maken waardoor de overstromingskansen enorm afnemen, vragen wij ons wel af of al dat extra geld, juist in de huidige constellatie van hoge kosten in de gezondheidszorg, wel zo noodzakelijk was. Wellicht hadden we dan toch andere beslissingen genomen. ”Overstromingsdreiging
Deze opmerking vergt enige toelichting. De locatie van het Meander Medisch Centrum is gelegen binnen het dijkringgebied 45, de Gelderse Vallei. De overstromingdreiging komt voornamelijk vanuit de Eem, waarlangs het nieuwe ziekenhuis is gelegen, en de noordelijke randmeren. Maar de allergrootste dreiging is de Grebbedijk, een dijk van zo’n vijf kilometer lang die het hele gebied beschermt tegen overstroming van de Nederrijn. De kans op een doorbraak in de Grebbedijk langs de Nederrijn zorgt voor 99,9% van het overstromingsrisico van dijkringgebied 45. En juist deze dijk wordt zo goed als zeker omgebouwd tot een doorbraakvrije deltadijk. De vraag wordt dan opgeroepen of alle investeringen in de tweede laag, zoals die van het Meander Medisch Centrum, wel opwegen tegen de kosten die de vorming van de deltadijk met zich meebrengen.
Provincie stelde geen bouwkundige eisen
Gevraagd naar de reactie van de provincie Utrecht, vertelt Marlies Verhoef, woordvoerster van verantwoordelijk gedeputeerde Ralph de Vries: “Nadat het bestuur van Meander in Amersfoort voor deze locatie had gekozen om haar nieuwbouw te ontwikkelen hebben zowel toenmalig waterschap Vallei en Eem als de provincie Utrecht benadrukt dat het van belang is dat een locatie als deze waterrobuust moest worden. Bouwkundige eisen zijn nooit gesteld. Het was het beleid van de provincie Utrecht beleid avant la lettre zoals inmiddels vastgelegd in waterplan en Provinciale Ruimtelijke Structuurvisie/Provinciale Ruimtelijke Verordening (PRS/PRV): dus met vrijheid voor de bouwer op welke wijze rekening wordt gehouden met overstromingsgevaar (in alle redelijkheid). 
De genoemde locatie heeft te maken met twee dreigingen: storm gerelateerde dreiging van de randmeren/Eem en doorbraak van de Grebbedijk. Vooral de eerste is belangrijk, omdat dit een plotseling karakter heeft en er geen tijd is voor preventieve evacuatie. Een ziekenhuis is in de publieke opinie een kwetsbaar en vitaal object,. Zeker daar waar zich niet-zelfredzame patiënten bevinden. Dus ligt het wel voor de hand en is het ook zeker gebruikelijk dat een intensive care afdeling of een OK-complex niet beneden in het ziekenhuis is gesitueerd. Tot slot is het ziekenhuis nu eveneens van robuustheid voorzien tegen wateroverlast door kwelwater en hevige neerslag. Het siert het Meander dat zij op deze wijze hebben gebouwd waardoor zij de zorg voor niet-zelfredzame patiënten nog verder hebben geoptimaliseerd.”