Koppeling van klimaatadaptatie aan herstructurering: kans en risico

Recent onderzoek van Grontmij en Tauw laat namelijk zien dat het mogelijk is de kosten sterk te beheersen door slim mee te koppelen met herstructureringsplannen en onderhoudscycli. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar dat is het zeker niet. Een vooruitziend plan dat adaptatiemaatregelen koppelt aan ruimtelijke ambities is nodig om snipperoplossingen met hoge beheerkosten te voorkomen.

Met het Deltabesluit Ruimtelijke Adaptatie spreken we met elkaar af dat we klimaatadaptatie in 2050 op orde hebben. Dat lijkt ver weg maar dit biedt juist de mogelijkheid om complex in te passen adaptatiemaatregelen gefaseerd uit te voeren, en ze slim te koppelen aan langetermijnplannen voor stedelijke herstructurering en onderhoud. Tegelijk kunnen adaptatiemaatregelen deze plannen extra kwaliteit bieden doordat ze vaak gaan over het versterken van de groen-blauwe structuren in de stad. Deze ambities zijn snel opgeschreven maar de dynamiek van herstructureringsprojecten maakt het daadwerkelijk bereiken ervan niet gemakkelijk. Dat merkte ik een aantal jaren geleden bij het integreren van de vergelijkbare wateropgave in bestaand stedelijk gebied.
In de eerste plaats zijn herstructureringsopgaven of onderhoudswerkzaamheden vaak heel lokaal. Voor je het weet sneuvelen ambities over stedelijke kwaliteit met nieuwe stadsparken en waterpartijen in de kleinschaligheid van herstructureringsplannetjes. In Nederland is het bovendien procedureel ingewikkeld om oplossingen buiten de plangrens te regelen. Het risico op een postzegelbenadering met versnipperde waterbergingen en plantsoentjes is heel erg groot.
In de tweede plaats was het lastig om juist de projectmanagers van de herstructureringsprojecten te motiveren voor een extra opgave. Dit komt doordat, in tegenstelling tot de budgetten bij stedelijke uitbreiding, de budgetten bij herstructurering veel beperkter zijn vanwege het ontbreken van de lucratieve vastgoedmotor. Ook ontbreekt meestal de fysieke ruimte voor uitbreiding van groen of blauw. Projectmanagers zitten daarom niet te wachten op het toevoegen van nieuwe, complexe opgaven. Het helpt daarbij niet dat toetsing van ruimtelijke plannen aan klimaatadaptatie in het Deltabesluit niet verplicht wordt gesteld.
Voor een succesvolle implementatie van klimaatadaptatie zijn daarom adaptatieplannen nodig die de adaptatieopgave en ruimtelijke ambities op stedelijk- of gebiedsniveau doorvertalen naar concrete lokale bouwstenen die gezamenlijk die ambitie waarmaken. Hoe concreter en aantrekkelijker de bouwstenen zijn, hoe groter de kans dat ze worden ingepast. Want als je nog moet gaan nadenken over adaptatie als de planvorming eenmaal is gestart, ben je te laat.
Deze maand komen heel handige hulpmiddelen beschikbaar om deze visies op te stellen, zoals de stresstest en de Handreiking Ruimtelijk Adaptatie. Laten we direct beginnen om met deze hulpmiddelen adaptatieplannen te maken, want elke herstructurering die we nu al klimaatadaptief uitvoeren scheelt veel geld in de komende jaren.

Alex Hekman 
Programmamanager Deltatechnologie, Alex Hekman van Grontmij, richt zich met het programma deltatechnologie op drie thema’s: adapting cities, protecting deltas en securing water. Hij werkt onder andere aan de de projecten ‘Climate adaption strategy Ho Chi Minh City (Vietnam)’, ‘Klimaatadaptieve lange termijn ruimtelijk-economische scenario’s IJsselmeerregio’ en het realiseren van een duurzame ruimtelijke ontwikkeling van de provincie Flevoland.