Klimaatcommissaris kan naleven Energieakkoord afdwingen

Het Centraal Planbureau (CPB) en Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) hebben eind vorig jaar de toekomstverkenning Welvaart en Leefomgeving (WLO) opgesteld. Hierin zijn ook scenario’s opgenomen voor onder meer klimaat en energie. Tegelijkertijd is de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur (RLI) met een advies gekomen: Rijk zonder CO2: Naar een duurzame energievoorziening in 2050. In beide verkenningen zal de opwarming van de aarde in 2050 hoger zijn dan 2 graden in vergelijking met de huidige situatie, of er nu sprake is van een lage of hoge economische groei. Willen we de opwarming tot maximaal 2 graden beperkt houden, dan is aanscherping van het beleid op de kortst mogelijke termijn noodzakelijk.

Energieakkoord 
De Nederlandse overheid vertrouwt op dit moment nog vooral op het in september 2013 tot stand gekomen polder-Energieakkoord waaraan zo’n veertig organisaties zich hebben verbonden. Al snel na ondertekening werden de eerste scheurtjes zichtbaar. De Autoriteit Consument en Markt was van mening dat de afspraak om tot sluiting van de oude kolencentrales te komen een verboden kartelafspraak was. Alle partijen in rep en roer, want daarmee werd een belangrijke pijler van het Energieakkoord onderuitgehaald. Waar dit scheurtje nog repareerbaar bleek, vallen er nu verschillende dominostenen om. Zo stemde onlangs een meerderheid van de Tweede Kamer in met een motie om te onderzoeken hoe en wanneer alle Nederlandse kolencentrales gesloten kunnen worden. Tevens zijn sommige partijen van mening dat bijstook van biomassa niet meer gesubsidieerd moet worden. Ten slotte zijn aanscherpingen nodig om het doel van 100 petajoule energiebesparing te bereiken, waarbij ook wordt gekeken naar een verplichting aan energieleveranciers om energie te besparen. Al deze recente ontwikkelingen zijn moeilijk in te passen in een akkoord waarin met veertig partijen tegelijk wordt onderhandeld.

Geen wettelijke basis
Een van de redenen van de problemen met het Energieakkoord is dat het een wettelijke basis mist. Dit maakt het akkoord niet afdwingbaar en geeft het minder zekerheid aan partijen dan wanneer die wettelijke basis er wel zou zijn. Afdwingbaarheid en zekerheid zijn cruciaal om partijen écht in beweging te krijgen.

Bindend klimaatdoel is nodig
Wat zou er volgens ons moeten gebeuren? De basis voor actie is het formuleren van een bindend klimaatdoel voor 2050. De noodzaak hiervoor wordt nog eens versterkt door het eind vorig jaar in Parijs gesloten klimaatakkoord, waar ook de Nederlandse regering haar handtekening onder heeft gezet. De tijd van polderen is voorbij, we kunnen ons eenvoudigweg geen uitstel veroorloven. Deze urgentie wordt in Den Haag echter nog niet gevoeld, getuige het voornemen van minister Kamp om een jaar uit te trekken voor een 'Energiedialoog'. Strenge keuzes zijn dus nodig, met een dwingender instrumentarium zoals bijvoorbeeld een CO2-bodemprijs en harde verplichtingen ten aanzien van energiebesparingen.

Daar hoort ook bij dat de doelen worden doorvertaald naar alle bestuurslagen (rijksoverheid, provincies, gemeenten en waterschappen). Hiermee maken we concreet wat we van elkaar verwachten en stimuleren we creativiteit in de manier waarop de doelen behaald worden. Strenge eisen gaan hand in hand met hulp aan partijen om de gezamenlijke transitie naar een duurzame economie mogelijk te maken. Daarom is het nodig een instrumentarium te ontwikkelen waarmee op lokaal niveau (gemeente of wijkniveau) de afweging gemaakt kan worden tussen verschillende manieren om de doelen te halen in overeenstemming met maatschappelijke kosten en baten.

Klimaatcommissaris
Wij pleiten ervoor de regie van dit moeilijke maar noodzakelijke vernieuwingsproces te laten voeren door een programmabureau en een Klimaatcommissaris die leiding geven aan een Nationaal Programma Klimaattransitie. Hun opdracht is om alles in het werk te stellen om dat bindend klimaatdoel te realiseren. Ja, de uitdagingen zijn groot en vragen veel van ons allemaal. Tegelijkertijd is het een opdracht die het beste uit Nederland naar boven zal halen. Wat zou het mooi zijn als we niet alleen een beter stukje planeet aan onze kleinkinderen achterlaten, maar ook een economie en een samenleving die de uitdagingen van de rest van deze eeuw aankunnen.

Robert Haffner en Rik van Terwisga, sector leaders Ecorys