Kamerleden dringen aan op beter borgen Watertoets in Omgevingswet

Diverse kamerleden van SGP, SP, GroenLinks en het CDA pleiten ervoor opvattingen van de waterschappen verplicht te laten doorwerken in de besluiten van de gemeenten. Schultz gaf tijdens het de hele dag durende overleg meermaals aan dat niet nodig te achten. “De watertoets is versterkt ten opzichte van het huidige recht”, zei zij. “Met het waterbelang moet rekening worden gehouden. De opvattingen van de waterbeheerder moeten erbij worden betrokken. Als daarvan wordt afgeweken, dan moet dat gemotiveerd worden. Ik vind dat zij als functioneel bestuursorganen uiteindelijk ook onderhevig zijn aan het bevoegd gezag. Het is aan het bevoegd gezag om het waterbelang en andere belangen te wegen en een evenwichtig besluit te nemen.”

Door de shredder
Schultz wees nog eens terug naar het verleden waarbij pas aan het einde van een procedure of voorstel de gemeente verplicht was om de waterschappen erbij te betrekken en een advies te vragen. Een wassen neus, zo zei ze met zoveel woorden: “Het erbij betrekken was verplicht, maar daarna mocht de gemeente het advies gewoon door de shredder halen, om het maar even zwart-wit te zeggen. De enige verplichting was om de waterschappen achteraf te betrekken. Nu hebben we gezegd dat ze al aan de voorkant rekening moeten houden met het waterbelang.” Ook wees ze erop dat gemeenten die willen afwijken van het advies van de waterbeheerder dat moeten motiveren.

Doorslaggevende stem
De waterbeheerder doorslaggevend laten zijn gaat Schultz “een stap te ver”. Zij reageerde daarmee ondermeer op een betoog van Roelof Bisschop van de SGP die meent dat de Watertoets onvoldoende wordt geborgd in de Omgevingswet. Het ‘rekening houden met het advies van het waterschap’ gaat hem op zijn beurt niet ver genoeg. “Dat is waar en dat is mooi, maar het is ook te vrijblijvend. Ik vind dat gemeenten het advies in principe moeten overnemen, tenzij er goede redenen zijn om ervan af te wijken. Ik denk dat waterschappen dé specialisten zijn om in die watertoets te adviseren en dat er goede redenen moeten zijn om daarvan af te wijken. Ik zou dan ook graag zien dat waterschappen expliciet betrokken worden bij het opstellen van omgevingsvisies.”

Voor een doorslaggevende stem is Schultz geen voorstander. “Je moet het waterbelang aan de voorkant een plek geven, maar uiteindelijk gaat het om het algemeen belang. Het waterschap is een functioneel bestuursorgaan. Het bevoegd gezag moet het waterbelang en de andere belangen gezamenlijk afwegen om te komen tot een evenwichtig besluit.”

Visiebepaling
Erik Ronnes van het CDA vroeg zich af of hoe het zit met de fase voor het omgevingsplan. Is het waterbelang voldoende geborgd in de visiebepaling? Schultz gaf aan dat de watertoets niet verplicht is voor omgevingsvisies. “Natuurlijk moeten bevoegde instanties rekening houden met de taken en bevoegdheden van andere overheden. Dat geldt ook voor de visie, maar we hebben het expres niet in de omgevingsvisie opgenomen vanwege de vormvrijheid.” Ze wees erop dat in het Bestuursakkoord Water wel afspraken zijn gemaakt over de toepassing van de watertoets op de omgevingsvisie. De minister zie vertrouwen te hebben in die afspraken.

Het stelde Ronnes niet helemaal tevreden. “Op het moment dat het lokaal bestuur of het provinciaal bestuur de piketpaaltjes slaat voor de toekomst, moet het element water daarin worden meegewogen. Dan moet de deskundigheid van de waterschappen worden gebruikt om daar ook een steentje aan bij te dragen.”

Advies met instemming
Schultz benadrukte op een vraag van GroenLinks of het advies van het waterschap zomaar terzijde kan worden geschoven dat dit niet zo is. “Bij advies met instemming kan dat niet. Hiervoor geldt eigenlijk hetzelfde als voor al het adviesrecht in de Omgevingswet: het bevoegd gezag kan alleen gemotiveerd afwijken van het advies van het waterschap. Gaat het bijvoorbeeld om een omgevingsvergunning voor een wateractiviteit die door het Rijk of de provincie wordt verleend, maar die mede gaat over een activiteit waarbij het waterschap bevoegd is, dan mag de vergunning niet worden verleend zonder de instemming van het waterschap.” Als voorbeeld noemde Schultz de aanvraag voor een omgevingsvergunning lozing door een grote fabriek op een rijkswater met een kleinere lozing in een sloot die in beheer is bij het waterschap. “Het waterschap moet dan instemmen met het deel van de vergunning dat gaat over de lozing op het regionale oppervlaktewater.”

Klimaattoets
Stientje van Veldhoven van D66 pleitte ervoor de watertoets te verbreden tot een klimaattoets. “Zo worden plannen ook op het effect van bijvoorbeeld hittestress, biodiversiteit en erosie beoordeeld.”
Schultz gaf aan geen voorstander te zijn van het ombouwen van de watertoets om te naar een klimaattoets. “De reikwijdte van de watertoets is heel breed en omvat het hele beheer van de watersystemen. De klimaatbestendigheid van het watersysteem zit er dus gewoon in.”
Dat neemt niet weg dat de minister open lijkt te staan voor dit idee op langere termijn. “Misschien dat dit in de toekomst wel mogelijk wordt”, zei ze. Ze wees erop dat voor water al concreet is vastgelegd wat de plannen zijn om de doelstellingen waar te maken in het Deltaprogramma en de Deltawet. Bij zaken als temperatuur in de stad en dergelijke moet daaraan nog vorm worden gegeven. Vandaar dat ik nog geen klimaattoets kan doen.”

Openbaar
Eric Smaling van de SP pleitte er tot slot voor dat het wateradvies van de waterschappen op het gebied van klimaatverandering doorslaggevend en openbaar wordt. “De waterschappen moeten in onze optiek een wat sterkere rol krijgen dan nu in de voorstellen staat. Klimaatverandering vindt plaats op de lange termijn. Het moet niet zo zijn dat er op korte termijn veranderingen worden voorgesteld die het waterbeheer op de langere termijn ondermijnen.”
Schultz gaf aan “geen bezwaar” te hebben tegen het openbaar maken van de watertoets. “De deskundigheid van de waterschappen op het gebied van waterbeheer spreekt voor zich. Openbaarheid is volgens mij een goed uitgangspunt van openbaar bestuur.”

Kijk hier het debat terug.