De Nederlandse industrie haalt per jaar 90 miljard liter water uit de grond, waarvan een groot deel op conto van Gelderse papierfabrieken komt. Waterschappen kunnen daar echter niet op ingrijpen in periodes van droogte. Een verdringingsreeks specifiek voor grondwater zou dan uitkomst kunnen bieden. Die reeks moet bepalen welke partijen en met welke functie grondwater mogen onttrekken.

Waterschappen kunnen bij droogte ingrijpen door een verbod in te stellen op het onttrekken van oppervlaktewater, en daarnaast ook het gebruik van ondiepe waterbronnen beperken. Maar dat verbod geldt alleen voor boeren en sportclubs, niet voor de grootverbruikers. Terwijl die het meeste grondwater oppompen. Van 2016 tot 2021 is er jaarlijks in Nederland gemiddeld ruim 1.076 miljard kubieke meter grondwater opgepompt door waterbedrijven en de industrie, blijkt uit onderzoek van EenVandaag.

Dit artikel is alleen zichtbaar voor PREMIUM abonnees

Schrijf je nu gratis in om toegang te krijgen tot PREMIUM artikelen. Alleen je emailadres is voldoende. Je kunt dan alle PREMIUM artikelen gratis lezen tot 1-1-2023. Het abonnement eindigt dan automatisch. Je zit nergens aan vast. Meer informatie over WaterForum PREMIUM lees je hier.
Wij gebruiken uw emailadres alleen om u toegang te geven tot PREMIUM artikelen

Gelderland koploper oppompen

In totaal haalt de Nederlandse industrie per jaar 90 miljard liter water uit de grond, waarvan de bedrijven in de provincie Gelderland koploper zijn met een aandeel van 24 miljard liter water. Uit onderzoek van EenVandaag bleek dat de grote papierfabrieken Parenco, DJP-De Hoop en Folding Boxboard Eerbeek de grootste onttrekkers van grondwater in de regio zijn. Parenco staat daarnaast ook landelijk op de derde plek met 5,25 miljard liter water, naast de gemeente Delft op de tweede en Tata Steel op de eerste plek. Papierfabrieken hebben veel water nodig in hun karton en papierproductie. Daarvoor wordt van oudsher grondwater onttrokken. Sinds de jaren ’80 is de grondwateronttrekking wel sterk verminderd: amper een derde van het grondwater onttrekken de bedrijven nu nog van wat het ooit was.

Overleg verdringingsreeks

Een verdringingsreeks voor oppervlaktewater bestaat al, maar nog niet voor grondwater. De beleidstafel droogte adviseerde na de droge zomers van 2018 en 2019 om met zo’n verdringingsreeks voor grondwater te komen. Die zou moeten bepalen welke partijen en met welke functie grondwater mogen onttrekken. Gelderland heeft al aangegeven bij het waterschap het overleg over een verdringingsreeks te willen gaan voeren. Bestuursadviseur Tim van den Brink: “We gaan dit najaar het gesprek aan met Waterschap Vallei en Veluwe. Verder blijft de provincie inzetten op waterbesparende ontwikkelingen bij de Gelderse papierfabrieken. We zijn blij dat nu de droogte nog concreter wordt, we ook bij de papierfabrieken de wens zien om meer aan waterbesparing te gaan doen.”

Nieuwe vergunning Parenco

Vergunningen voor het onttrekken van diep grondwater, bijvoorbeeld door de industrie, vallen onder de verantwoordelijkheid van de provincies. De provincie Gelderland laat weten in gesprek te zijn over vergunningen met de grote bedrijven. Van den Brink: “Parenco heeft aangegeven een nieuwe vergunning te willen. Dat wordt een veel omvattende vergunning, waarin ook onttrekkingen onderdeel van uit gaan maken. In het kader daarvan zal een Milieueffect Rapportage worden uitgevoerd. Eerst moet daarvoor worden uitgezocht of de papierproductie in de toekomst kan plaatsvinden met het water uit de naastgelegen Nederrijn, in plaats van gebruik te maken van grondwater. Daarnaast ligt het verzoek bij Parenco om een waterbesparingsplan te presenteren.”

Eerbeek

In Eerbeek zuivert Industriewater Eerbeek (IWE) het proceswater voor de fabrieken in Eerbeek, waarna het opnieuw ingezet wordt voor de papierindustrie. Bijna een derde van het water van de papierfabrieken in Eerbeek kan worden hergebruikt, dat is 1.5 miljoen m3 per jaar. “Verder ondersteunt provincie Gelderland plannen van de papierfabrieken in Eerbeek om hun watergebruik te verduurzamen”, voegt Van den Brink toe. “Om te verduurzamen en in de toekomst verzekerd te zijn van voldoende water werken de Eerbeekse fabrieken in Industriewater Eerbeek ook samen aan de ontwikkeling van een circulair watersysteem, waarmee het onttrekken van grondwater voor het dagelijkse productieproces niet meer nodig is. De potentiële waterbesparing van de huidige grondwateronttrekkingen is 3,6 miljoen m3 bronwater per jaar. Dat staat gelijk aan 22.000 huishoudens. De provincie Gelderland ondersteunt IWE en de papierindustrie in Eerbeek en Loenen bij het project. We helpen met vergunningen en procedures en eventueel bij het zoeken naar subsidie en financiering voor een onrendabele top. Dit jaar is een projectteam gestart met en volgend jaar moet een pilot starten. Het doel is om in 2030 operationeel te zijn.”

Werkgroep Water Brabant

De urgentie om te zoeken naar alternatieven van oppompen van grondwater is ook beland bij de provincie Noord-Brabant. De provincie zette daarom in 2020 de Werkgroep Water Brabant op, waartoe 15 bedrijven zijn aangesloten.
Voor de vermindering van de grondwateronttrekking kijkt de werkgroep naar vermindering van drinkwater of vervanging van de watervraag door gereinigd (afval)water of oppervlaktewater. Ook wordt het bergen en inzetten van regenwater genoemd als alternatief. Naast de toeleveranciers van water, zoals Brabant Water en Evides, kunnen ook de waterschappen van belang zijn.
Deelnemende bedrijven kijken naar technieken voor waterbehandeling die nodig zijn als aanpassing van het productieproces om minder grondwater nodig te hebben.