Indonesië wil verder met kustweringsproject Jakarta

Het moratorium werd een jaar geleden noodgedwongen uitgevaardigd door het Indonesische ministerie van Maritieme Zaken en Visserij, nadat met name milieugroepen en vissers fel tegen het project hadden geprotesteerd. Bovendien constateerde het ministerie van Natuur en Milieu dat er ook juridisch een aantal zaken niet in de haak was. Dat ministerie drong daarom bij het bestuur van Jakarta aan op het volledig stopzetten van de werkzaamheden, maar dat was tegen het zere been van de toenmalige gouverneur van Jakarta, Basuki ‘Ahok’ Tjahaja Purnama, die vond dat het NCICD-project voor de stad van levensbelang was. Een tijdelijke onderbreking van de meeste werkzaamheden in de vorm van een moratorium was het gevolg. De partijen kregen daarmee van het ministerie van Maritieme Zaken en Visserij, dat de algehele coördinatie van het project voor haar rekening neemt, de tijd om te voldoen aan een aantal aanvullende milieu-eisen en waarborgen te bedenken voor de broodwinning van de lokale visserijsector.

Afgelopen week gingen beide ministeries opnieuw met elkaar in overleg en volgens een topambtenaar van het ministerie van Maritieme Zaken zijn de verschillen van mening over milieu en visserij vrijwel opgelost. De komende weken wordt wel nog verder gediscussieerd over technische zaken en het juridische kader, maar de intentie is om het moratorium op afzienbare termijn op te heffen.

Oppompen grondwater
Het infrastructurele megaproject bestaat uit meerdere onderdelen, die er samen voor moeten zorgen dat de miljoenenstad Jakarta in de toekomst gevrijwaard blijft van overstromingen. Door het excessief oppompen van grondwater door de bevolking zakt de stad namelijk met tientallen centimeters per jaar. Nederlandse bedrijven bedachten een oplossing: een enorme zeewering voor de kust, gecombineerd met de aanleg van zeventien kunstmatige eilanden waarop plaats is voor de ontwikkeling van vastgoed.

In oktober 2014 startte de bouw. Er wordt 33 kilometer aan bestaande dijken versterkt en een buitendijk aangelegd die de baai van Jakarta zal afsluiten. Eerst de westelijke zeewering en de kunstmatige eilanden en ten slotte de oostelijke zeewering, in combinatie met havenuitbreiding en een luchthaven. Naar verwachting zal de totale uitvoering 30 tot 40 jaar duren.

Het moratorium gold met name de aanleg van de kunstmatige eilanden en de buitendijk, ofwel het ‘nieuwe land’ waar uiteindelijk een stad van een paar honderdduizend inwoners moet verrijzen. De versterking van de bestaande zeewering mocht doorgaan.

Het project, dat naar schatting in totaal 30 tot 40 miljard dollar gaat kosten, wordt financieel mede ondersteund door de Nederlandse overheid. Eind 2015 gaf Nederland een consortium van Nederlandse bedrijven een subsidie van 8 miljoen om het plan verder uit te werken voor de Indonesische overheid. Daarvan is 7,5 miljoen euro afkomstig van Ontwikkelingssamenwerking. Eerder ging er al een bedrag van 3,9 miljoen euro uit deze pot naar het plan.

Oorzaak wegnemen
Het nieuws van de mogelijke opheffing van het moratorium komt enkele dagen nadat onderzoekers van Both ENDS, Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (SOMO) en het Transnational Institute (TNI) de publiciteit zochten met een rapport over tekortkomingen in het NCICD-project. Volgens hen lost het project de problemen van Jakarta namelijk niet op. “Dat er een oplossing moet komen, is duidelijk”, zegt Katrin McGauran van SOMO. “Maar geen enkele maatregel heeft effect als het zinken van de stad niet eerst wordt gestopt. Het dalen van de bodem wordt veroorzaakt door het feit dat bijna iedereen, ook bedrijven, drinkwater oppompt. Het gigantische infrastructurele project van de Nederlandse bedrijven biedt hier geen oplossing voor.”

Volgens Satoko Kishimoto van TNI heeft de privatisering van de drinkwatervoorzieningen in Jakarta, achttien jaar geleden, het probleem verergerd: “Door de drinkwatervoorziening weer in eigen beheer te nemen, zou Jakarta het urgente probleem veel sneller op kunnen lossen. Lokale groepen willen en kunnen prima bijdragen aan verbetering van de publieke drinkwatervoorziening en aan het opschonen van bovenstroomse rivieren. En hier kan de Nederlandse overheid ook een belangrijke rol in spelen.”

Nieuwe gouverneur
Volgens de drie organisaties vrezen tienduizenden mensen die werkzaam zijn in de lokale visserijsector in Jakarta hun broodwinning te verliezen door de Indonesische ‘afsluitdijk’. Door de dijk zouden de vissers geen vrije toegang meer hebben tot de open zee en dreigt de baai van Jakarta bovendien te veranderen in een “groot verontreinigd binnenmeer”, zo stellen de onderzoekers.

Opmerkelijk genoeg richten de drie organisaties hun kritiek met name op de Nederlandse overheid, niet op de Indonesische, die toch de opdrachtgever van het project is. Terwijl ze in de nieuwe gouverneur van Jakarta, Anies Baswedan, mogelijk een medestander vinden. Hij heeft in zijn verkiezingscampagne steeds geroepen dat hij de aanleg van een buitendijk en kunstmatige eilanden zou stopzetten als hij zou worden gekozen. Overigens verwacht de Indonesische regering dat het niet zo ver zal komen. Het ministerie van Maritieme Zaken zegt ervan uit te gaan dat het Anies Baswedan met wetenschappelijke feiten kan overtuigen om door te gaan met het project.