Hoogleraar Arjen Hoekstra brengt in Science totale milieu-voetafdruk in kaart

Hoekstra, voornamelijk bekend van de watervoetafdruk, heeft het onderzoek samen met zijn Duitse collega Thomas Wiedmann, werkzaam voor de University of New South Wales in Australië, uitgevoerd. Daarin laten de auteurs onder meer zien dat de water- en energiesector op het gebied van duurzaamheid soms tegen elkaar inwerken. Neem bijvoorbeeld energie-intensieve oplossingen, zoals sommige verziltingstechnologieën en watertransport over grote afstanden, om de waterschaarste te lijf  te gaan en watervretende oplossingen uit de energiesector, zoals bio-energie, om het energievraagstuk aan te pakken. Voorbeelden van hoe het niet moet, meent Hoekstra. 

Verwevenheid
In het artikel in Science tonen de auteurs onder meer de verwevenheid van internationale economie, politiek, investeerders, bedrijven en consumenten aan en hun totale effect op land, water, grondstoffen en klimaat. Daarnaast pleiten zij er voor dat politiek, bedrijven en consumenten verantwoordelijkheid nemen voor duurzame inkoop en import.
De studie is volgens Hoekstra een mijlpaal in het internationale onderzoek. “Er komt zo langzamerhand een einde aan onderzoek waarbij wetenschappers geïsoleerd naar duurzaamheidseffecten kijken en technologie ontwikkelen die net als bij sommige water en energie technologieën qua duurzaamheid tegen elkaar inwerken.” 
De Water-Food-Energy Nexus noemt hij een goed voorbeeld van de integrale richting die het onderzoek is ingeslagen. Het gaat om het zichtbaar maken van de onderlinge verbanden. 
Grote voetafdruk
Hoekstra berekende dat de totale voetafdruk van bepaalde bevolkingsgroepen onevenredig hoog is. Zo zal de watervoetafdruk van de “gemiddelde Amerikaan” met 70 procent omlaag moeten als we in de loop van deze eeuw allemaal een eerlijk aandeel willen hebben in ons beslag op de beperkte zoetwatervoorraden. Hij heeft nog geen reacties van Amerikanen ontvangen, maar “die gaan wel komen”.
“Net zoals er sterke lobby’s zijn om de klimaatvoetafdruk te relativeren en de noodzaak om te handelen weg te redeneren, zullen sommige Amerikanen moeite hebben iets aan hun overmatige waterconsumptie te doen”, aldus Hoekstra. 
<br />
Bredere focus
De Twentse hoogleraar benadrukt dat hij al langer een bredere focus hanteert dan de watervoetafdruk. In het Science-artikel brengt hij met zijn collega Wiedman voor het eerst de verschillende ‘voetafdrukken’ bijeen tot een totale milieu-voetafdruk. Deze aanpak levert nieuwe inzichten op voor de duurzaamheidsdiscussie. Hoekstra: “Om de duurzaamheid van productie te verhogen moet de efficiency per producteenheid omhoog. Het internationale bedrijfsleven omarmt inmiddels het idee van eco-efficiency. Maar tegelijk groeit de wereldbevolking en neemt de vraag naar producten en energie toe, wat de ecowinst per eenheid weer teniet doet.”
Schade natuurlijke bronnen
Nog grotere zorgen maakt Hoekstra zich over het ontbreken van verantwoordelijkheid in de wereldhandel. “We gooien steeds meer over de schutting bij goedkope productielanden. Water en grond in die landen zijn goedkoop, maar raken snel uitgeput. Met grootschalige, goedkope import uit bijvoorbeeld India en China brengen we de natuurlijke bronnen in die landen grote schade toe.” 
Dit is geen geïsoleerd probleem voor de betreffende landen: “Wij zijn met zijn allen verbonden binnen die keten. Niet alleen bedrijven en overheden nemen onvoldoende verantwoordelijkheid, maar als je als consument onduurzame producten koopt, wat we allemaal doen, ben je mede verantwoordelijk voor het in stand houden van het systeem.”
Fundamentele veranderingen
Hoekstra pleit voor fundamentele veranderingen in de wereldeconomie, om de totale milieu-voetafdruk van de mens te verminderen. Lange termijn denken moet volgens hem in de plaats komen van de heersende korte termijn belangen. “Wij vinden dat van bedrijven meer transparantie moet worden geëist om uit te leggen waar een product en de grondstoffen vandaan komen en hoe deze worden geproduceerd. Met de bestaande milieu labeltjes spelen bedrijven vaak ‘mooi weer’.”
“Er moet regelgeving komen voor duurzame import”, vindt Hoekstra. “Op dit moment is het niet duidelijk waar je als consument kunt aankloppen. De overheid is nog te gefragmenteerd. Er moet in Nederland een loket komen bij de overheid waar je kunt pleiten voor duurzame productie en import.”