“Gevolgen gecombineerde blootstelling medicijnresten onduidelijk”

“Medicijnen in drinkwater geen risico”, kopte de NOS onlangs naar aanleiding van het onderzoek van Corine Houtman van Het Waterlaboratorium in Haarlem en collega’s. Twee jaar lang testten zij iedere vier weken het duin- en polderwater voor Amsterdam en Maaswater voor Den Haag en omstreken op een staal van 42 geneesmiddelen. De medicijnen waren gekozen op grond van gebruiksvolume, eerdere meldingen, giftigheid en diversiteit.

De meeste medicijnen konden slechts in een deel van de monsters worden aangetoond. De concentraties waren in de grootteorde van nanogrammen per liter. Een uitschieter was 292 ng/l clofibraat in Maaswater; daarnaast staken metformine (26 ± 31 ng/l) aspirine en cafeïne erbovenuit. Voor metforime komt dit overeen met een dosis van 1,3 mg in 70 jaar. Statines zaten niet in detecteerbare hoeveelheden in het water; methoden voor het opsporen van hormonen hadden de onderzoekers bij aanvang van hun studie, in 2010, nog niet.

Gecombineerde blootstelling
Maar hoe verhoudt deze positieve boodschap zich nu met de grote zorgen die verschillende stakeholders uit de watersector begin dit jaar nog uitspraken bij een hoorzitting in de Tweede Kamer over geneesmiddelen en waterkwaliteit? Annemarie van Wezel wijst er net als tijdens de hoorzitting op dat het effect van de afzonderlijke geneesmiddelen in drinkwater op de volksgezondheid verwaarloosbaar is, maar dat er nog veel onbekend is over het effect van de gecombineerde blootstelling daarvan.  “De onderzoekers refereren daar terecht aan. Zo zijn er toxicologen die wijzen op een mogelijke relatie tussen steeds frequenter voorkomende aandoeningen als ADHD, hormoongerelateerde kankers of obesitas en de gecombineerde blootstelling, zeker bij zwangeren en jonge kinderen, aan de verschillende werkzame stoffen in geneesmiddelen. De Wereldgezondheidorganisatie WHO/UNEP spreekt van een wereldwijde bedreiging van de gezondheid die moet worden weggenomen. Daarnaast zijn er veel stoffen waarvan geen toxicologische gegevens bekend zijn.”
Ketenbenadering
Verschillende onderzoekers hebben ook gevolgen voor het aquatisch milieu in kaart gebracht, zoals geslachtsverandering bij vissen. De Zwitserse overheid heeft er mede daarom voor gekozen om vele waterzuiveringsinstallaties de komende jaren uit te rusten met technologie die moet beperken dat de resten van geneesmiddelen en andere door burgers gebruikte chemicaliën in het water voorkomen. Huishoudens betalen daarvoor gemiddeld 8,5 euro extra per jaar op hun waterrekening.
Van Wezel signaleert verder dat er steeds meer stemmen opgaan om het probleem bij de bron aan te pakken. “Denk bijvoorbeeld aan het Pharmafilter concept of de invoering van de plaszak. Tegelijkertijd wijst onder andere Australisch onderzoek erop dat patiënten maar relatief kort in het ziekenhuis verblijven en dat voor de meeste geneesmiddelen het gros, meer dan 80 procent, via het thuistoilet in het riool terechtkomt.”
Vewin pleit er naar aanleiding van het onderzoek van Het Waterlaboratorium voor de  ‘end of pipe’ benadering om te zetten naar aanpak bij de bron door middel van een ketenbenadering: de farmaceutische industrie, ziekenhuizen, artsen, apothekers én gebruikers kunnen bij het produceren, het voorschrijven en gebruiken van medicijnen een bijdrage leveren om het water minder te vervuilen. Wat er niet in komt hoeft er ook niet uitgehaald te worden, aldus de brancheorganisatie.