Fries zuiveringsmoeras verbetert kwaliteit oppervlaktewater

Wetterskip Fryslân heeft in 2006 bij de rioolwaterzuivering Grou een zuiveringsmoeras aangelegd: Aqualân Grou. Het moerassysteem bestaat uit drie watervlooienvijvers, vier rietsloten en een paaijvijver waar vissen kunnen leven en zich voortplanten. De vijvers dienen voor de eerste nazuiveringsstap: watervlooien verlagen daar het gehalte aan pathogenen, zoals E.coli. In de rietsloten wordt vooral het stikstof- en fosfaatgehalte verlaagd. Ook het zuurstofgehalte van het effluent neemt door het zuiveringsmoeras toe. 

Monitoring en onderzoek
De afgelopen jaren is onder andere door Wetterskip Fryslân, Imares, STOWA en de Universiteit van Amsterdam uitgebreid gerapporteerd over de monitoring door het Wetterskip en het uitgevoerde onderzoek. De resultaten daarvan zijn nu samengevat in een brochure
Daaruit blijkt dat de zogeheten Waterharmonica op pilotschaal (1/4 van het effluent wordt nabehandeld) prima werkt. Aanvankelijk had het systeem last van kroos en flab (drijvende draadalgen). Na enkele jaren ontstond een evenwicht en behoorden de problemen tot het verleden. 

Ecologische verbetering
Het zuiveringsmoeras heeft eveneens een positieve invloed op de ecologische kwaliteit van het effluent. Zo is de biodiversiteit sterk toegenomen. Verder zorgt het stelsel ervoor dat incidentele pieken in effluentlozingen vrijwel geheel worden weggewerkt. En hoewel het zuiveringsmoeras hormoonachtige stoffen en medicijnresten slechts beperkt afbreekt, is het gemeten milieurisico behoorlijk afgenomen. Deze daling wordt vooral veroorzaakt door afname van de gehalten aan insecticiden, de groep van gemeten stoffen die de grootste bijdrage levert aan het milieurisico.  

STOWA-rapport
Uit het STOWA-rapport ‘Waterharmonica’s in Nederland’ uit 2012 blijkt dat er in Nederland sinds 1985 tot nu toe in een geleidelijk tempo verschillende moerassystemen zijn aangelegd. In het begin waren dit helofytenfilters voor de behandeling van ruw afvalwater. De eerste Waterharmonica, met een oppervlakte van 15 hectare en ingeplant met riet, lag bij Elburg. Deze heeft jaren gefunctioneerd maar de verwijderingsrendementen voor nutriënten vielen tegen. Nu is het als natuurgebied ingericht. 
Eerste moerassysteem
Wetterskip Fryslân heeft zich bij de aanleg van het zuiveringsmoeras in Grou laten inspireren door het moerassysteem bij de RWZI Evertsekoog op Texel, weet medewerkster Marianne Thannhauser. Daar werd in 1994 het eerste moerassysteem aangelegd naar het waterharmonicaconcept: een grote buffervijver waarna de waterstroom verdeeld wordt over negen parallelle sloten. Deze sloten zijn vooraan ondiep en met helofyten ingeplant en verderop dieper en begroeid met waterplanten. Het in een eindsloot verzamelde water stroomt vervolgens de polder in. Het systeem in Grou onderscheidt zich volgens Thannhauser met name door het paaibiotoop voor vis als verbindend element tussen de RWZI en het boezemwater. 
Andere locaties
De resultaten van het onderzoek vormen voor Wetterskip Fryslân aanleiding om de techniek waar mogelijk ook op andere locaties in te zetten. Thannhauser: “Bijvoorbeeld op Terschelling en Ameland. Het is essentieel om voldoende grond en ruimte voor de aanleg te hebben. Vooral het helofytenfilter neemt nu eenmaal veel ruimte in beslag. Als het systeem eenmaal goed functioneert, is het vooral van belang dat het rietfilter jaarlijks wordt gemaaid. Daarnaast is het essentieel om het systeem op effectiviteit te controleren en het na verloop van jaren te optimaliseren. Denk daarbij aan het schonen van de vlooienvijvers en het uitkrabben van het helofytenfilter.”

Natuurlijke oplossingen

Uit het rapport ‘The case for green infrastructure’ van Dow, Swiss Re, Shell, Unilever en the Nature Conservancy, dat in de zomer van 2013 verscheen, bleek overigens al dat je met natuurlijke oplossingen hetzelfde effect bereikt als met dure conventionele waterzuiveringsinstallaties. In Nederland wordt natuurlijke zuivering vooral nog toegepast in aanvulling op gewone zuiveringsinstallaties en niet ter vervanging van gewone zuiveringsmethoden, tekende WaterForum eerder op na een rondje angs experts