In de vrije uitloop kan de bodem verontreinigd raken via urine en mest (foto: Waterforum).

Op ruim tweehonderd pluimveebedrijven in Nederland is het giftige bloedluismiddel fipronil gebruikt. Dat middel mag onder geen beding terecht komen in het watermilieu omdat het schadelijk kan zijn voor dieren. De Unie van Waterschappen (UvW) roept het rijk op extra toezicht te houden.

Dat er in de afgelopen maanden fipronil in het watermilieu terecht is gekomen, lijkt haast onvermijdelijk. Het bedrijf Chickfriend gebruikte het verboden middel maandenlang zonder medeweten van de pluimveehouders. De boeren konden de strenge voorschriften van de Gezondheidsdienst voor Dieren (GD) omtrent het gebruik van fipronil dus onmogelijk naleven.

Besmet afvalwater
Volgens de GD blijft het vetminnende fipronil ook na reiniging met water en zeep actief in het afvalwater waarmee stallen zijn gereinigd. Dit afvalwater mag niet worden geloosd op het oppervlaktewater, ook niet via het riool. Daarnaast kan het middel via mest en urine in de bodem terecht zijn gekomen via de uitloop voor kippen. Op die manier kan het ook doorsijpelen naar het grondwater. De GD adviseert dan ook om de uitloop te laten onderzoeken op het fipronil-gehalte.

Een groot deel van de pluimveebedrijven waar fipronil is aangetroffen, ligt in Midden-Nederland. Bron: RTL.

Oppervlaktewater
RTL bracht begin augustus in kaart waar de besmette bedrijven in Nederland zich bevinden. Op basis van die kaart is een oogopslag te zien welke waterschappen mogelijk te maken krijgen met fipronil-vervuiling. De Unie van Waterschappen vertelt dat de waterschappen niet kunnen handhaven, maar zij zijn wel toezichthouder voor het oppervlaktewater. Ingrid ter Woorst bestuurder Unie van Waterschappen: “In dit geval kunnen we alleen handhaven als we bedrijven op heterdaad betrappen. We dringen er bij het Rijk op aan om ervoor te zorgen dat het centraal wordt geregeld. Wanneer wordt er schoongemaakt en wie houdt dit in de gaten?” Volgens de UvW-bestuurder geeft het rijk duidelijk aan wat er niet mag, maar niet wat er wel mag. “In de tuinbouwsector moeten telers bijvoorbeeld een voorzuivering hebben voor bepaalde stoffen.”

Extra toezicht
De Unie van Waterschappen is bezorgd over de situatie en vraagt de ministeries van Infrastructuur en Milieu en Economische Zaken met klem om samen met de kippenboeren in kaart te brengen welke schoonmaakmethode het milieu en het watersysteem zo min mogelijk belast. “Ook moeten de regionale uitvoeringsdiensten extra toezicht houden op de schoonmaakactiviteiten”, aldus Ingrid ter Woorst.

Chemisch afval
Veel boeren hebben hun kippen inmiddels op dieet gezet, zodat ze gaan ruien. Daarbij wordt naar verwachting 80 procent van het lichaamsvet afgebroken, zodat het fipronilgehalte in het lichaam van de kip afneemt. Maar het is nog niet duidelijk hoe het chemisch afval zal worden vernietigd. “Het ruien van kippen heeft alleen zin als de stal tijdens het ruiproces droog wordt schoongemaakt en gedesinfecteerd”, zegt pluimveedierenarts Rik van den Bos in Nieuwe Oogst. Ruien alleen kansrijk als je de kippen naar een schone stal kunt verplaatsen, maar het is nog onduidelijk hoe de stallen schoongemaakt kunnen worden.

Ozon
De GD zoekt nu samen met de werkgroep ruien van LTO-NOP en andere betrokken organisaties en praktiserende dierenartsen, naar een oplossing van het probleem. Daarom wordt nu onderzocht of het fipronil in de stal kan worden afgebroken en onschadelijk gemaakt. Dat zou in principe kunnen via ozon of peroxide, maar dan overlijden de in de stal aanwezige kippen.