bufferstroken
Landbouwbedrijven in de buurt van Natura 2000-gebieden, zoals hier bij de Loonse en Drunense Duinen, hebben al bufferstroken langs watergangen aangelegd. (foto: Jac van Tuijn).

Langs alle watergangen moeten agrariërs voortaan bufferstroken van 3 meter breed in acht nemen die ze niet mogen bemesten. Dat heeft de Europese Commissie in de Derogatiebeschikking aan Nederland bekendgemaakt.

Deze bufferstroken moeten de waterkwaliteit verbeteren, maar ze hebben een enorme impact op de productiviteit van de landbouw. In een Kamerdebat gaf de nieuwe landbouwminister Piet Adema aan dat hier niet onderuit te komen valt.

Opnieuw onderhandelen met Brussel is geen optie

De beschikking gaat al op 1 januari in. Het is niet anders, zo luidde de boodschap van minister Adema aan de Tweede Kamer. Tijdens het debat op 6 oktober diende de Tweede Kamer maar liefst zestien moties in waarvan de minister een groot aantal moest ontraden omdat heronderhandelen met Brussel voor hem geen optie is. De beschikking geeft ook aan hoe de EU de derogatie gaat afbouwen, waardoor Nederlandse boeren de komende jaren minder dierlijke mest mogen uitrijden. De minister liet de Tweede Kamer weten dat hij zijn beleid zich gaat richten op het beperken van negatieve effecten van de afbouw, waaronder de vervanging met meer kunstmest en de omzetting van grasland naar maisvelden.

Op kleinere percelen volstaat een smallere strook

Vanaf 1 januari 2023 geldt een verbod op bemesting op een bufferstrook langs alle waterlopen. Dat zijn bijvoorbeeld sloten, vaarten of kanalen. Een bufferstrook moet minimaal 3 meter breed zijn. Op kleine percelen volstaat echter een strook van 1 meter breed en als die dan ook nog omgeven wordt door meerdere sloten, dan mag de strook verder worden versmald naar een halve meter. De beschikking is daarentegen strenger voor percelen die grenzen aan een water dat is aangewezen als een KRW-waterlichaam. Daarvoor geldt een minimale breedte van 5 meter.

Nederland moet verontreinigde gebieden aanwijzen

In de beschikking is opgenomen dat Nederland door nutriënten verontreinigde gebieden moet aanwijzen. Het gaat om gebieden waar de waterkwaliteit achterblijft en waar de kans aanwezig is dat die zelfs gaat verslechteren. De Europese Commissie wil dat Nederland deze gebieden uiterlijk 2024 in kaart heeft gebracht. Vooruitlopend daarop stelt de Commissie dat per 2023 al een uitzondering ingaat voor alle zuidelijke en centrale zandgronden en lössbodems. In die gebieden mogen landbouwbedrijven 20 procent minder mest uitrijden. Bedrijven in Natura 2000-gebieden en grondwateronttrekkingsgebieden verliezen hun derogatie al op 1 januari.

‘Niets gedaan met voorstellen voor maatwerk’

Joris Baecke van LTO Nederland reageerde in een LTO-webinar op de bekendmaking. “Dit verhoogt de kosten en raakt het verdienmodel van de volledige sector, dus de veehouders, akkerbouwers en tuinders. Andere doelen die we ook willen bereiken, zoals kringlooplandbouw, worden een utopie. Daar komt bij dat wij twijfelen of deze maatregelen bijdragen aan een betere waterkwaliteit.” Baecke herinnerde eraan dat een breed consortium uit de landbouw een voorstel heeft gedaan om te komen tot maatwerk per landbouwbedrijf. “Daar is tot op heden niets mee gedaan”, aldus Baecke. Destijds is wel door Brussel gereageerd op het voorstel voor maatwerk met de vraag wie alle individuele plannen zou moeten gaan controleren. Verder benadrukte Baecke dat de landbouw wil meewerken aan een betere waterkwaliteit, maar dat de sector nu op kosten wordt gejaagd waardoor er geen geld overblijft voor maatregelen die wel werken.

Sommige boeren dempen hun sloten

Tijdens het Kamerdebat werd gemeld dat gemengde veehouders-akkerbouwers al zijn overgestapt van grasland op akkerbouw. Als die mais gaan telen, wordt de nutriëntenverontreiniging alleen maar groter, vrezen veel partijen. Verder zou ook sprake zijn van boeren die hun sloten dempen. Kamerleden vroegen de minister of de beschikking stimuleert dat boeren hun sloten gaan dempen. Minister Adema zei de Kamer toe met beleid te komen om zoveel mogelijk graslanden te behouden en te voorkomen dat sloten worden gedempt.

Unie van Waterschappen is positief

De Unie van Waterschappen reageert positief op de aangekondigde bufferstroken. Om de KRW-doelen in 2027 te kunnen halen zijn maatregelen nodig in het landelijk gebied, aldus de Unie. Bufferstroken helpen wel degelijk aan het verbeteren van de waterkwaliteit. De Unie voegt er wel aan toe dat alleen met de maatregel uit de beschikking, de doelen van de Nitraatrichtlijn en KRW niet gehaald gaan worden.

Waterschap moet toestemming geven

Het dempen van sloten in reactie op de Derogatiebeschikking is volgens de Unie geen goede zaak. Landbouwbedrijven moeten hiervoor toestemming vragen aan hun waterschap. Volgens de Unie zullen dan eisen worden gesteld om wateroverlast te voorkomen, zoals het behoud van hetzelfde percentage oppervlaktewater en behoud van de waterbergende capaciteit.

De Tweede Kamer moet nog stemmen over de ingediende moties.