Drugs in het riool: KWR dringt aan op chemische analyse voor heel Nederland

Onderzoekers in het Europese SCORE netwerk brachten opnieuw met chemische analyses van het rioolwater het drugsgebruik van ongeveer 29 miljoen bewoners in ruim vijftig Europese steden en enkele steden in Canada en Australië in kaart. 

Representatief
Het KWR onderzoekt jaarlijks voor SCORE het rioolwater van Amsterdam, Utrecht en Eindhoven, maar zou het liefst bij alle circa driehonderd gemeenten het rioolwater analyseren. De Voogt: “Alleen dan weten we of de gevonden resultaten in de drie grote steden representatief zijn voor heel Nederland. We zouden het liefst ook in de kleinere gemeenten gaan meten. Voor individuele gemeenten kunnen de analyses interessante aanknopingspunten opleveren voor het te voeren beleid.”
Vorig jaar schreef KWR daarom na het onderzoek alle gemeenten en GGD’s aan om uitleg te geven over de methode en de mogelijkheden voor beleid. 
Volgens De Voogt zijn er inmiddels zo’n tien gemeenten die KWR hebben benaderd met de vraag om ook in hun gemeente chemische analyses uit te voeren bij de rioolwaterzuivering. De Voogt: “Het mooiste zou natuurlijk zijn als alle gemeenten dit samen zouden oppakken. Dat maakt het goedkoper en het maakt  het onderzoek wetenschappelijk interessanter.” 

Meetprotocol
De meetmethode heeft zich inmiddels internationaal bewezen. Alle onderzoekers die binnen SCORE meewerken aan dit onderzoek voeren volgens dezelfde methode de chemische analyse van het rioolwater uit. Het doel van de SCORE-studie is om geografische verschillen en tijdtrends op te sporen in het drugsgebruik in grote Europese steden. Dit is de tweede en tot nu toe meest uitgebreide studie die het mogelijk maakt gedurende meerdere jaren (2011 tot en met 2014) het rioolwater, dat verzameld is volgens een gezamenlijk meetprotocol, in verschillende landen te vergelijken.


Chemische analyse
Chemische analyse van rioolwater ontwikkelt zich snel tot de discipline die trends in het gebruik van verdovende middelen (maar ook andere middelen) op het niveau van de gehele stedelijke bevolking bijna real-time in beeld brengt. Door het bemonsteren van een goed gedefinieerde (punt)bron van afvalwater, zoals het influent van een rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI), kunnen wetenschappers de vracht aan verdovende middelen berekenen in een gemeente aan de hand van concentraties van de drugs of hun omzettingsprodukten die na consumptie in het lichaam ontstaan en met urine worden uitgescheiden. 


foto KWR


Verzamelvat
De Voogt legt uit dat gedurende zeven dagen dagelijks rioolwater wordt verzameld in een verzamelvat waarvan een aantal liter ingevrorgen naar het laboratoirum gaat voor een chemische analyse. “We vermenigvuldigen de gevonden concentratie verdovende middelen met de hoeveelheid water, en berekenen zo de ‘vracht’ van het verdovende middel. Doordat je weet hoeveel mensen er zijn aangesloten op het betreffende rioolstelsel kun je zo de vracht per persoon berekenen.”
Dit gebeurt door na filtratie de exacte volumes van de monsters af te meten, deze te concentreren met Solid Phase Extractie en daar stikstof overheen te leiden. Deze geconcentreerde monsters gaan in een autosampler van een hoge resoluatie accurate massaspectrometer. De resultaten van de analyse worden vervolgens vergeleken met de standaarwaarden voor een bekende hoeveelheid drugs. Zo wordt de concentratie berekend van de aanwezige (reststoffen van) drugs in de mondsters. 
De methode houdt rekening met verdunning door bijvoorbeeld regenval en is in staat een aantal stoffen (bijvoorbeeld verdovende middelen zoals cocaïne of ecstasy) die rechtstreeks op het riool geloosd zijn te onderscheiden van dezelfde stoffen die na menselijke consumptie via urine in het rioolwater terecht zijn gekomen. 
Bekijk hier een beeldverslag van KWR van de methode.

Illegale dumping
Zo


Waardevolle informatie
Vorig jaar concludeerde het EMCDDA al dat ‘rioolwateranalyse de mogelijkheid biedt vaker en sneller metingen te doen en te rapporteren dan we op dit moment gewend zijn van nationale surveys’. Pim de Voogt: “Als de rioolwatermethode routinematiger wordt gebruikt naast andere drugsmonitoringmethoden, heeft het de potentie om waardevolle extra informatie te genereren over trends in verspreiding en gebruik van drugs. De methode heeft zich inmiddels binnen het SCORE-netwerk bewezen als manier om nieuwe psychoactieve middelen (designer drugs) die op de markt zijn gekomen te signaleren en te identificeren.”

Grootgebruikers
Uit de resultaten blijkt dat Nederland de afgelopen jaren onveranderd in de top 3 van drugsgebruik staat. Er wordt relatief veel cocaïne, amfetamine en ecstacy gebruikt. En ook voor cannabis geldt dat Nederland in de top 3 blijft. Alleen in het gebruik van methamfetamine valt Nederland daar buiten. 

Drinkwater
Het relatief hoge gehalte aan drugs in het Nederlandse rioolwater vormt geen bedreiging voor de kwaliteit van het drinkwater. Naar aanleiding van eerder SCORE-onderzoek onderzocht KWR of de aangetroffen drugs ook nog terug te vinden waren in het drinkwater. Dat bleek niet het geval, de drinkwaterzuivering is afdoende in staat de stoffen eruit te filteren.

Moedige moeders
KKWR voerde de afgelopen jaren al eerder buiten het SCORE-onderzoek rioolwateranalyses uit. In de gemeenten Nijkerk en Katwoude gebeurde dit in opdracht van de stichting Moedige Moeders. Ouders van verslaafden wilden met de uitkomsten de gemeentebesturen overtuigen van de omvang van het drugsprobleem in hun gemeenten en aandringen op beleid. In opdracht van een televisieprogramma onderzocht KWR het drugsgebruik in Edam, Monnickendam en Volendam.

Alle resultaten van het SCORE-onderzoek en meer uitleg over de analyse vindt u hier.