Waterschap Limburg stelt per vrijdag 22 mei, 06.00 uur een verbod in op het gebruik van water uit beken en sloten. Dat geldt tot het moment dat de waterafvoer van de beken weer op niveau is en uiterlijk tot 1 oktober 2020 (foto: Waterschap Limburg).

Vanaf vrijdag 22 mei geldt in Limburg een verbod op het gebruik van water uit beken en sloten. Daarmee wil Waterschap Limburg acute schade in beken tegengaan en zorgen voor voldoende watervoorraad in de aanloop naar de zomer. Afgelopen weekend stelde de Limburgse Land- en Tuinbouwbond (LLTB) nog dat het neerslagtekort vooral op papier bestond.

De LLTB stelt op zijn website bij monde van bestuurslid Peter van Dijck dat dankzij de natte wintermaanden de grondwaterstand in Limburg redelijk op peil is. Niettemin wachten de Limburgse boeren, net als de natuur, wel degelijk op regen. De toplaag van de landbouwgronden is namelijk erg droog. “Het huidige gebrek aan neerslag is vooralsnog geen probleem”, meent Van Dijck. “Voor de waterhuishouding geldt 1 april als peildatum en sinds die tijd is er inderdaad weinig regen gevallen. Aangezien we echter een kletsnatte winter achter de rug hebben, zegt dat neerslagtekort in de praktijk niet zoveel, maar is het vooral een papieren tijger.”

Noodklokken
Van Dijck vindt het opmerkelijk dat eind februari nog de noodklok werd geluid over de extreem natte winter en nu weer over extreme droogte. “Anderhalve maand geleden was het nog de natste winter in zeventig jaar en nu stellen ze dat het niet meer zó droog is geweest als in 1976. Feitelijk is dat juist, maar alleen door die peildatum van 1 april. Een beetje duiding en context zou geen overbodige luxe zijn in dit verhaal.” Daarmee plaatst Van Dijck in feite dezelfde nuance bij het neerslagtekort als Alphons van Winden eind april deed op zijn website Waterpeilen.nl.

Minimale beregening
Boeren, tuinders en Waterschap Limburg hebben in de natte winter in elk geval zoveel water vastgehouden dat de tekorten in het grondwater, die de afgelopen twee jaar zijn ontstaan, half maart nagenoeg waren aangevuld. Daarom maakt Van Dijck zich geen grote zorgen over de droogte van de afgelopen weken. Er wordt volgens hem weliswaar beregend, vanwege de droge toplaag, maar niet meer dan gebruikelijk: “Op dit moment wordt er minimaal beregend. Jonge plantjes, zoals sla, hebben nou eenmaal een beetje hulp nodig tot de wortels lang genoeg zijn om het grondwater te bereiken. Boeren en tuinders beregenen uit noodzaak en doen dat liever niet, want het kost hen immers veel tijd en geld.”

Grondwaterpeilen zakken
Het waterschap beaamt dat het grondwaterpeil in maart nagenoeg volledig was hersteld. Maar het onttrekkingsverbod voor beken en sloten is niettemin nodig, stelt Har Frenken, bestuurder bij Waterschap Limburg: “Door de klimaatverandering hebben we steeds vaker te maken met extreem weer. In 2018 en 2019 hadden we ook al te maken met droge jaren. De afgelopen winterperiode is er gelukkig veel neerslag gevallen. Mede doordat alle stuwen, ook de boerenstuwen, de hele winter op zomerstand hebben gestaan om zoveel mogelijk water vast te houden, zagen we in maart dat de grondwaterstanden weer op peil waren. Door de lange periode van droogte de afgelopen weken, zien we dat watervoeren in de beken nu weer afnemen en de grondwaterpeilen zakken.” Het waterschap houdt ook de komende tijd het water vast in de beken door stuwen op te zetten en zoveel mogelijk water vanuit de Maas naar de beken toe te voeren.

Verbod tot uiterlijk oktober
Het onttrekkingsverbod dat Waterschap Limburg uitvaardigde, geldt tot het moment dat de waterafvoer van de beken weer op niveau is en uiterlijk tot 1 oktober 2020. Met het verbod wil het waterschap verdere daling van het waterpeil voorkomen, acute schade in beken tegengaan en zorgen voor voldoende watervoorraad in de aanloop naar de zomer. Het verbod geldt voor particulieren en bedrijfsleven. Zo is ook het sproeien van tuinen vanuit beken en sloten verboden. Hetzelfde geldt voor het beregenen van sportvelden vanuit oppervlaktewater. Har Frenken: “Het relatief nieuwe fenomeen van watertekorten vraagt om een structureel andere manier van waterbeheer en omgaan met water. Daaraan moet iedereen zijn steentje bijdragen. Van het zorgen voor regenwateropvang bij je thuis tot het kijken naar gezamenlijke aanpakken over waterbeschikbaarheid door overheden, bedrijfsleven, land- en tuinbouw en natuurorganisaties. Zo hebben we onlangs een Limburgse Wateranalyse opgesteld waarin negen ingrijpende maatregelen worden voorgesteld. Zoals een kwart van het verharde oppervlakte in Limburg afkoppelen om water te laten infiltreren en de stuwstanden van primaire en secundaire watergangen jaarrond op (hogere) zomerstand zetten.”

‘We kunnen het niet alleen’
De LLTB onderschrijft dat er nog meer inspanningen nodig zijn om de waterhuishouding in Limburg te verduurzamen. “Wij hebben als sector samen met het waterschap daarin onze verantwoordelijkheid genomen, maar we kunnen het niet alleen”, zegt Van Dijck. “Ons klimaat verandert; gemiddeld valt er veel meer regen dan voorheen. Er zijn verdergaande maatregelen in ons watersysteem nodig om te voorkomen dat ons kostbaar water de Maas invloeit.”

Aandacht voor verstedelijking en industrie
Een regio als Zuid-Limburg is in ruim vijftig jaar verstedelijkt van 7 tot bijna 30 procent, meldt de LLTB op zijn website. “Stedelijk gebied infiltreert maar een klein percentage van het regenwater, de rest ligt een dag later in de Noordzee. Hiervan hebben vooral landbouw en natuur veel last. Elke hectare bebouwd oppervlak draagt bij aan een daling van onze grondwaterstand”, aldus Van Dijck. Ook de industrie moet volgens hem haar verantwoordelijkheid nemen: “Industrieel opgepompt water voor processen en koeling zomaar de Maas in laten stromen, is niet meer van deze tijd. Dat water moet worden teruggebracht in het landschap. De beekdalbrede aanpak van het waterschap is hiervoor echt te beperkt. Al maak je de beek een kilometer breed, als ze blijven afstromen op de Maas, zijn we het water kwijt.”

Controles en ontheffingen
Waterschap Limburg heeft vergunninghouders en melders van het onttrekken van oppervlaktewater geïnformeerd met een brief over het verbod. Ook informeert het waterschap betrokken instanties. Handhavers van Waterschap Limburg controleren op naleving van het verbod. Deze controles vinden ook in vroege ochtend- en avonduren en in weekenden plaats. Bij hoge uitzondering is het is mogelijk om een tijdelijke, kortdurende, eenmalige ontheffing van het verbod aan te vragen als nut en noodzaak van de onttrekking voldoende onderbouwd is en de onttrekking op efficiënte wijze plaatsvindt. Ook zijn er voor het onttrekkingsverbod uitzonderingen op beken die voldoende afvoer hebben en voor de kapitaalintensieve teelt.