Demografie bepaalt vervuiling medicijnresten in stroomgebieden

Het idee kwam van TU-professor Nick van der Giesen. Als we toch met de auto naar Wenen gaan, kunnen we die tijd beter goed gebruiken, was zijn stelling. Zo gezegd zo gedaan. Bij elke stop werd een fles Rijnwater verzameld en die werd vervolgens bewaard in een koelbox met ijs. Het onderzoek liep tot aan de Nederlandse grens omdat daar de Rijn en de Maas samenkomen. “Daarmee werd de logica van het stroomgebied onderbroken. Het zou niet te doen zijn om alle gegevens uit het bijkomende water te interpreteren”, zegt TU-onderzoeker Rolf Hut. 


Relatie tussen ouderen en medicijngebruik
Eenmaal thuis werden de flessen Rijnwater in het Waterlaboratorium in Haarlem onderzocht op sporen van medicijnen. Daarnaast werden uit bestaande archieven demografische gegevens verzameld van de plaatsen van herkomst van de watermonsters. Uit de resultaten bleek dat ouderen meer medicijnen gebruiken dan anderen. Zo kwam de concentratie van het anti-epilepsiemiddel carbamazepine sterk overeen met de aanwezigheid van ‘oudere mannen’. “Maar de gevonden correlaties toonden niet per se een direct verband aan”, zegt Rolf Hut. “Het middel oxazepam blijkt sterk samen te hangen met ‘meisjes jonger dan 15 jaar’, maar omdat oxazepam bijna nooit aan kinderen wordt voorgeschreven, is het onwaarschijnlijk dat gebruik van oxazepam door meisjes de bron is. Echter: het is wel duidelijk dat in gebieden met veel meisjes meer oxazepam in de rivier belandt.”


TU-onderzoeker Rolf Hut presenteert het onderzoek in een videopresentatie.


Analysekosten zijn bottleneck
De studie werd op 27 december 2013 gepubliceerd door IOP Science. In een bij het artikel gepubliceerde video-samenvatting gaat Hut in vogelvlucht door de conclusies. “Op de publicatie hebben we inmiddels veel leuke reacties gekregen, maar concrete verzoeken voor vervolgonderzoek of samenwerking hebben we nog niet gehad. Hut vertelt dat de kosten voor het analyseren van erg hoog zijn en dat dat een ‘bottleneck’ is voor structurele metingen. “Het analyseren van veertig samples voor 40 verschillende medicijnen kostte in totaal circa 10.000 euro.” De techniek die nodig is om de medicijnresten op te sporen is tijdrovend en kostbaar. “Het zou wel stoer zijn als we daar een goedkoop alternatief voor kunnen bedenken.” 
Opsporen onregelmatigheden
Op dit moment worden er geen structurele metingen verricht over de volledige lengte van de Rijn. “Op basis van verder onderzoek de kennis die voortkomt uit een koppeling van demografische gegevens en aangetroffen medicijnresten, kun je voorspellingen gaan doen”, zegt Hut. “Als je de populatie in een bepaald gebied kent, kun je een zekere vervuiling verwachten. Als de waterkwaliteit dan afwijkt, mag je ervan uitgaan dat er iets anders aan de hand is. Bijvoorbeeld een industriële of illegale lozing. “
Medicijnen en drinkwater
Dertig miljoen mensen zijn op de Rijn aangewezen voor hun drinkwater en 37 procent van het Nederlandse drinkwater komt uit rivierwater (het meeste daarvan wordt aangevoerd door de Rijn). Riwa deed eerder onderzoek naar een toename van medicijnresten in de Maas. Voor drinkwaterbedrijven vormen de medicijnresten een nieuw probleem. Lees ook het dossier medicijnresten in water.