Deltares toont wereldwijde verdroging aan

De Deltares Aqua Monitor is ontwikkeld door Gennadii Donchyts, een deskundige op het gebied van remote sensing bij Deltares. Het is het eerste instrument dat op wereldschaal, met een resolutie tot 30 meter nauwkeurig, laat zien waar water is omgezet in land en andersom. De Aqua Monitor maakt gebruik van vrij beschikbare satellietgegevens en Google Earth Engine, een platform voor analyse op wereldschaal van georuimtelijke datasets dat nu voor iedereen toegankelijk is.

Groen is water dat is omgezet in land, blauw is land omgezet in water

Gennadii Donchyts: “De Aqua Monitor toont aan dat tussen 1985 en 2015 over de hele wereld een gebied van ongeveer 173.000 km2, ruim vier keer Nederland, is omgezet in land. Tegelijkertijd is een oppervlakte van 115.000 km2 omgezet in water. Zowel gedocumenteerde als ongedocumenteerde veranderingen als gevolg van menselijk ingrijpen, natuurlijke variaties en klimaatveranderingen zijn nu aan het licht gekomen.”

Menselijk ingrijpen
Dat er ondanks de klimaatveranderingen en zeespiegelstijging meer land is bijgekomen dan afgegaan, was ook voor de onderzoekers verrassend. Naar een verklaring is het nog gissen. “Menselijk ingrijpen is daarin zeker een belangrijke factor”, aldus Deltares-onderzoeker Wessel Winsemius. “De wereld, inclusief de mensen die erop wonen, is dus blijkbaar in staat om alle vormen van vernatting te compenseren.”

Ontbossing
Directe landaanwinning lijkt een belangrijke factor. Winsemius: “Maar we hebben ook vermoedens dat ontbossing, met als gevolg erosie en grotere sedimentvrachten, een grotere aanzanding veroorzaakt. Met behulp van de Aqua Monitor kunnen de oorzaken op grote schaal uitgezocht worden. De eerste gesprekken met onderzoekers om dit te gaan doen, zijn al gaande.”

Slechts voor een klein deel was de aanwinst van land te voorspellen. Zo tonen de onderzoekers indrukwekkende beelden van de Nederlandse kustversterking. “Daar wordt hard aan gewerkt en hier zie je de resultaten.”

De kust in Zuid-Holland

Maar ook zijn er beelden van onverwachte landaanwas. Zo zijn in Dubai heel duidelijk de op het water gewonnen vakantieresorts terug te zien.
De meeste wateraanwas is in Tibet waar te nemen. Ook in Brazilië kleurt de kaart door de jaren aardig blauw. Een gevolg van respectivelijk smeltend ijswater uit de Himalaya in combinatie met toegenomen regenval en de aanleg van stuwmeren voor de Brazilaanse waterkrachtcentrales? “Dat lijken inderdaad logische verklaringen”, aldus Deltares-onderzoeker Fedor Baart. “Maar we hebben daar verder geen onderzoek naar gedaan.”

Nieuwe informatie
De Auqua Monitor biedt veel nieuwe informatie, ook over meer afgelegen of geïsoleerde gebieden. De Global Reservoir and Dams database vermeldt bijvoorbeeld dat in Myanmar de wateroppervlakte tussen 1985 en 2010 is toegenomen is met ongeveer 400 km2. Met behulp van de Aqua Monitor is gedurende dezelfde periode 1.180 km2 nieuw oppervlaktewater gevonden. Door het afdammen van de rivier de Rimjin in Noord-Korea vlakbij de grens met Zuid-Korea is een stuwmeer ontstaan met een oppervlakte van 12,4 km2, toe te schrijven aan de Hwanggang Dam waarvan gedacht werd dat die 35 km verder oostelijk lag.

Open data
De algemene beschikbaarheid van analyses van big data van satellieten kan grote gevolgen hebben voor de monitoringcapaciteit en bijbehorende activiteiten. Door in te zoomen kunnen alle burgers nu zonder hulp van deskundigen zelf afwegingen maken als hun huizen worden bedreigd door kustererosie. Op regionale schaal kan een benedenstroomse oeverstaat op basis van jaarlijkse meetgegevens zien of buren bovenstrooms nieuwe wateronttrekkingen veroorzaken. Tenslotte kunnen op wereldschaal internationale instanties zoals de United Nations International Strategy for Disaster Reduction controleren of er nieuwe retentiecapaciteit wordt gecreëerd die zou kunnen leiden tot vermindering van het overstromingsrisico.

Toepassingen
Jaap Kwadijk, wetenschappelijk directeur van Deltares: “Dit is nog nooit eerder gedaan. Daardoor is het moeilijk om je alle nieuwe toepassingen voor te stellen die van deze tool zullen profiteren. Maar omdat de tool door iedereen kan worden gebruikt, weet ik zeker dat er de komende paar jaar allerlei toepassingen zullen verschijnen”.