Column Aad Oomens: Afkoppelen riolering kan veel sneller via wijkaanpak

Halverwege de jaren ’80 kwam werd duidelijk dat het gemengd afvoeren van afvalwater niet ideaal is. Er zijn drie redenen om afvalwater en regenwater gescheiden af te voeren. Om te beginnen de klimaatverandering. Je krijgt meer hevige buien. Bij hevige neerslag kan het systeem het ondergronds niet meer afvoeren en krijgen we water op straat. Straten komen blank te staan en er ontstaat schade in de vorm van bijvoorbeeld ondergelopen kelders.
Risico volksgezondheid
Een tweede reden heeft te maken met de volksgezondheid. Door overvloedige regenval raakt de riolering overbelast en komt afvalwater via putten omhoog en belandt op straat. Een promovenda die begeleid is door Grontmij toonde onlangs aan dat afvalwater op straat een behoorlijk risico vormt, vooral voor ouderen en kinderen.
Winning van grondstoffen
De derde reden heeft te maken met duurzaamheid. Rioolwater bevat veel nuttige stoffen die je kunt verwerken en hergebruiken voor energieopwekking. Zo bevat afvalwater bijvoorbeeld ook fosfaten. De hoeveelheid fosfaten in de wereld die je als grondstof kunt winnen, is eindig. Het wordt daarom lonend om die uit afvalwater weer terug te winnen. Hoe dikker de afvalstroom is, hoe makkelijker het is om daaruit grondstoffen te winnen. 
Afkoppelen verloopt te traag
Sinds de jaren ’90 koppelen we regenwater af. We scheiden de riolering en leggen voor regenwater een aparte pijp aan. Oude riolering vervangen we alleen als dat bijvoorbeeld door slijtage van buizen nodig is. Ik heb wat zitten cijferen en dan zie je dat we in Nederland per jaar maar 1% afkoppelen, als we dat al halen. Over twintig jaar hebben we dan nog steeds te maken met gemengde riolering en de negatieve gevolgen.
Van straatniveau naar wijkniveau
Het probleem zit in de werkwijze. Gemeenten nemen iedere keer een straat en vervangen daar de buizen. Waar we naartoe moeten is dat we vervanging niet op straatniveau doen maar op wijkniveau. Alle riolering in een wijk is ongeveer even oud. Die kun je dus in één keer aanpakken en ervoor zorgen dat rioolbuizen alleen afvalwater afvoeren. Daarnaast zorg je er bijvoorbeeld voor dat alle straten langzaam aflopen naar één laagste punt zodat regenwater versneld afgevoerd kan worden naar bijvoorbeeld een watergang. Of je maakt een bodempassage waardoor je het water langzaam laat infiltreren in de bodem. Door problemen op wijkniveau op te pakken kun je regenwater versneld afkoppelen en profiteren van de voordelen.
Andere aanpak vereist
Hoe praktisch deze werkwijze ook is, hij vraagt wel een omslag in het denken bij gemeentes. De rioleringswereld is heel erg operationeel gericht. Een praktisch probleem van bijvoorbeeld een defecte buis moet worden opgelost. En dat is wat gemeentes vervolgens ook heel goed doen. Maar als je bij de aanpak van problemen ook de bovengrond erbij betrekt, krijg je te maken met afdelingen die gaan over ruimtelijke ontwikkeling. Die zul je ook mee moeten laten denken. Je verandert nogal wat in de werkwijze van een gemeentelijke organisatie als je dit doet. Als het lukt om het buisjesniveau te ontstijgen is de beloning een rioolstelsel dat versneld duurzaam en toekomstbestendig is en dat geen bedreiging meer vormt voor de volksgezondheid!
Aad Oomens, Grontmij
Aad Oomens is adviseur en procesmanager.. Hij  heeft ruim twintig jaar ervaring met beleidsvraagstukken, gemeentelijke rioleringsplannen en benchmarking. Hij was nauw betrokken bij de opzet en actualisatie van een groot aantal modules van de Leidraad Riolering.