Bodemenergiesystemen en bodemverontreiniging: slechte combinatie of niet?    

Nu wordt het echter steeds drukker in de ondergrond, met name in verstedelijkte gebieden. En juist daar is de kans groot dat je te maken krijgt met een bodemverontreiniging ter plaatse van, of in de omgeving van het geplande KWO-systeem. 

De aanwezigheid van een bodemverontreiniging, en dan vooral als het een grondwaterverontreiniging betreft, kan belemmerend werken bij het realiseren van een KWO-systeem. Maar het kan ook kansen bieden. Er zijn globaal drie situaties te onderscheiden.

1.    KWO-systeem wordt in een verontreinigingsvlek geplaatst, de bronfilters bevinden zich eronder.

Door de aanwezigheid van een scheidende laag in het watervoerende pakket, wordt de verontreiniging in het grondwater niet beïnvloed door een KWO-systeem en de aanleg vormt derhalve geen probleem. Voorafgaand aan de realisatie van het systeem is eventueel wel een beperkt saneringsplan of een plan van aanpak nodig, omdat er door de verontreiniging heen wordt geboord. Tevens moet aangetoond worden dat door de aanleg van het systeem de verontreiniging zich daadwerkelijk niet verplaatst (b.v. door plaatsing extra monitoringsfilters boven en onder de scheidende laag). De verontreiniging vraagt ook de nodige aandacht tijdens het boren (arbo-veiligheid; werken met verontreinigde grond) en stelt mogelijk specifieke eisen aan het benodigde materiaal van het bronnensysteem. 

Conclusie: de aanleg van een KWO-systeem in een dergelijke situatie is goed mogelijk.

2.    KWO-systeem wordt in een verontreinigingsvlek geplaatst, de bronfilters komen in het verontreinigde grondwater.

De verontreiniging wordt door de werking van het KWO-systeem beïnvloed, echter de verontreinigingsvlek neemt in omvang niet toe. De aspecten zoals beschreven bij de eerste situatie zijn ook hier van toepassing, met dit verschil dat altijd een saneringsplan opgesteld moet worden. Daarnaast kan het KWO-systeem in een dergelijke situatie mogelijk als een saneringsmaatregel worden ingezet: door menging/dynamiek van het grondwater en/of temperatuurinvloeden kan de natuurlijke afbraak van verontreinigingen worden gestimuleerd. Hiervoor is echter overleg met en goedkeuring van het bevoegd gezag nodig.

Conclusie: een KWO-systeem in deze situatie is goed mogelijk en zelfs wenselijk, indien het kan bijdragen aan de sanering van de verontreiniging.

3.    KWO-systeem wordt op korte afstand van een verontreinigingsvlek geplaatst.

De bronnen van het KWO-systeem staan op relatief korte afstand buiten de verontreinigingsvlek en door het onttrekken en infiltreren van grondwater wordt de grondwaterverontreiniging mogelijk aangetrokken en de omvang van de verontreinigingsvlek vergroot. De Wet bodembescherming (Wbb) schrijft voor dat je een verontreiniging niet mag verplaatsen (artikel 13). Tijdens het ontwerp van het KWO-systeem zijn daarom aanvullende berekeningen nodig, om de verwachte invloed op de verontreiniging te bepalen. Bij ontoelaatbare verplaatsing kan de watervergunning voor het KWO-systeem geweigerd worden. Indien het effect op de verontreiniging minimaal is, kan de vergunning wel verleend worden. In dat geval zal het bevoegd gezag een monitoringverplichting, eventueel in combinatie met een terugvalscenario in geval het effect toch groter is dan verwacht, in de vergunningvoorschriften opnemen. Een terugvalscenario leidt tot grote onzekerheden voor de bedrijfszekerheid van het KWO-systeem.

Conclusie: een KWO-systeem is in deze situatie wel mogelijk, maar heeft niet de voorkeur gezien de onzekerheden die het met zich mee kan brengen.

Gebiedsgericht Grondwaterbeheer
Indien een KWO-systeem aangelegd wordt in een gebied waar verontreinigingen worden gecontroleerd of gesaneerd met een gebiedsplan/saneringsplan in het kader van Gebiedsgericht Grondwaterbeheer, kan dat kansen bieden. Zo is het in sommige gevallen mogelijk een monitoringverplichting af te kopen bij diegene die verantwoordelijk is voor het beheer (veelal een gemeente of provincie).

Samenvattend kan gesteld worden dat in alle gevallen waar sprake is van een (grondwater)verontreiniging ter plaatse van of in de directe omgeving van een gepland KWO-systeem, het noodzakelijk is om in overleg te treden met het bevoegd gezag over de te volgen route en de mogelijke consequenties. KWA heeft vanuit zowel de bodemenergie als vanuit bodemsaneringen een goed contact met het bevoegd gezag en ruime ervaring hoe om te gaan met verontreinigingen.
 
Of een bodemverontreiniging een belemmering vormt of een kans biedt voor een KWO-systeem, is afhankelijk van de situatie. Eén ding is echter wel duidelijk, het voorbereidende proces wordt ingewikkelder en de ervaren adviseurs van KWA kunnen u daarbij zeker ondersteunen.

Wietske Terpstra     (033 – 422 13 63), wt@kwa.nl

René Koppers (033 – 422 13 18), kop@kwa.nl

Tags: Bodemenergie, bodemverontreiniging, realisatie, duurzaamheid, saneringsplan, saneringsmaatregel, Wet bodembescherming, arbo-veiligheid, gebiedsgericht grondwaterbeheer, monitoringverplichting, terugvalscenario
 

(Persbericht KWA Bedrijfsadviseurs, februari 2016)