ASC stuurt op meer aandacht voor waterkwaliteit in Noorse zalmkwekerijen

 
De Noorse zalmkwekerij  Persflua      > foto Marine Harvest
Door Annemarie Geleijnse
Scot Foster, trotseert in korte broek de toch stevige wind bij de open kooien van kwekerij Persflua van wereldleider Marine Harvest die in de in Noorse fljorden ligt. Een mooiere werkplek is niet denkbaar, zo maakt de manager van deze nieuwe kwekerij overtuigend duidelijk. De stilte en de natuur is inderdaad overweldigend. We staan aan de rand van een van de negen grote ronde netkooien die over anderhalve kilometer zijn uitgestrooid op zee. In deze nieuwe ASC-gecertificeerde kwekerij, een van de paradepaardjes van werelds grootste zalmkwekerij Marine Harvest worden 1,8 miljoen zalmen opgekweekt tot ze zo’n 5,5 kilo wegen. 
Zalmen zo groot als zijn onderarm, springen achter Scot Foster her en der omhoog om rugwaarts weer in het diepe water van de fjord te duiken. 
 
Scot Foster bij een van de kooien van zalmkwekerij Persflua            > foto’s Annemarie Geleijnse
Niet onomstreden
De zalmkweek op open zee is niet onomstreden. Er zijn problemen met ontsnappingen, waardoor de kweekvis zich kan mengen met wilde vis, met alle problemen van dien. Een ander groot probleem in de viskwekerijen is de zeeluis, te veel luis kan een zalm doden. De kweek van zalm kan bovendien grote negatieve gevolgen hebben op de waterkwaliteit. Chemicaliën, overtollige voedingsstoffen uit het visvoer en uitwerpselen van de zalm verstoren de flora en fauna op de bodem. Het teveel aan visvoer en vispoep in het water leidt tot verhoging van de niveaus van voedingsstoffen in het water en dat kan leiden tot aantasting van de kwaliteit van het water en de biodiversiteit. Zo ook overmatig gebruik van chemicaliën – zoals antibiotica, antifouling, verf en pesticiden. 
Strikte eisen
Aan het tegengaan van die negatieve effecten hoopt het Aquaculture Stewardship Counsil (ASC) een bijdrage te leveren. Het ASC, de evenknie van het op wilde vis gerichte keurmerk MSC, verplicht kwekerijen om aan strikte eisen te voldoen, ook op het gebied van waterkwaliteit. De kwekerijen mogen hoe dan ook alleen worden gevestigd in gebieden waar de waterkwaliteit is geclassificeerd als ‘goed’ of ‘zeer goed’. Voordurend wordt die waterkwaliteit gemonitord. Er zijn normen voor stikstof- en fosforgehalte. 
Anders Saether, verantwoordelijk voor de Marine Harvest-kwekerijen in de regio Midden van Noorwegen:  ‘We nemen monsters van de zeebodem, zowel onder de kooien als in de omgeving van de kooien. Als we zien dat de kwaliteit achter uitgaat vormt dat een signaal. Zijn we aan het overvoeren waardoor er teveel voedsel naar de bodem drijft? Moet de productie omlaag? In het uiterste geval kan het nodig zijn de kooien te verplaatsen.’
 
 
Anders Saether     > foto Annemarie Geleijnse
Tot dusver is de kwaliteit van de grond en het water op deze kwekerij uitstekend, verzekeren de mannen van Marine Harvest. Er is nauwelijks sprake van slechte waterkwaliteit. ‘Het is ook in hun eigen belang’, voegt Esther Luiten van ASC toe. ‘Een viskwekerij is afhankelijk van goede waterkwaliteit. Er is dus ook een economische drive om die nauwlettend in de gaten te houden.’
Technische snufjes
Scot Foster laat zien dat het bevoorradingsschip (Feed Station) dat nabij de kooien ligt, voorzien is van allerlei technische snufjes. Het visvoer wordt hier door middel van luchtcompressie automatisch via buizen naar de kooien geblazen. Boven het water zien we hoe een ronddraaiende buis het voer in de kooien rondstrooit. 
Via sensoren in de kooien wordt het zuurstofgehalte, de temperatuur en de stroming van het water continu gemonitord. Foster: ‘Een terugval in stikstof en fosfor kan duiden op een terugval van de eetlust. Dan ben je aan het overvoeren.’
Als straks de volgende generatie zalmen hier in de kooien gaat, worden ook camera’s geplaatst, zodat ook onder water zichtbaar is wanneer de vissen stoppen met eten. 
Feed Station      > foto Annemarie Geleijnse
Een dalend zuurstofgehalte in het water, kan overigens ook tijdelijk ontstaan door het opdwarrelen van zuurstofarmere water uit diepere zeelagen. Daarom is de norm  die ASC stelt voor het DO (Disolved oxygen)vastgelegd op een weekgemiddelde. 
De water- en bodemmonsters die voortdurend worden genomen, stuurt Marine Harvest naar een geaccrediteerd extern laboratorium. Mede dankzij de transparantie-eis van ASC zijn de data openbaar beschikbaar. 
Op zalmkwekerijen kan sprake zijn van koperlek wanneer er koper is gebruikt in de coating van de netten. Op een gecertificeerde kwekerij als Persflua zijn die netten inmiddels niet meer in gebruik. De ASC-standaard verbiedt het gebruik van koper omdat dit schadelijk is voor het milieu. 
 
Dichtheid
Anders dan een biologisch keurmerk stuurt ASC niet op dichtheid in de kooien. Wel is er een limiet gesteld aan de maximale vissterfte in een kwekerij. Volgens Esther Luiten van ASC een andere manier om hetzelfde te bereiken. ‘Defacto moedig je hetzelfde aan. Je zorgt ervoor dat er goed wordt omgegaan met de zalm. Als de vissen te weinig leefruimte hebben, worden ze gestrest en dat leidt tot grotere vissterfte.’
In de kwekerij die we op uitnodiging van De Bewuste Visweek bezoeken, wordt geen antibiotica gebruikt. ASC bepertk gebruik van medicijnen en sluit bepaalde antibiotica uit. Maar antibiotica is sowieso al heel lang geen gangbare methode in de Noorse kwekerijen. De zalmen worden hier op jonge leeftijd wanneer ze nog in gesloten zoetwatersystemen aan land verblijven, gevaccineerd. 
 
Een van de kooien van zalmkwekerij Persflua   > foto Annemarie Geleijnse
Poetsvisje
Ook chemicaliën om de zeeluis te bestrijden, zijn hier uit den bozen. We zien in de kooi een wat kleiner visje dat aan de algen van de netten knabbelt. Het is een zogeheten ‘poetsvisje’ uit eigen kweek van het bedrijf, hij eet de luis van de zalm af en is daarmee een natuurlijke manier om zeeluis te bestrijden. In de kooi zijn speciale schuilhokjes voor deze visjes en in periodes – zoals nu – van weinig luis, krijgen ze eigen visvoer te eten. Is er wel sprake van veel luis, dan is het extra belangrijk om de netten goed schoon te houden. Groeit daaraan teveel alg, dan vullen de poetsvisjes daarmee hun maag. 
Een mooie methode, maar niet de enige manier waarop Marine Harvest de zeeluis probeert tegen te gaan zonder dat dit ten koste gaat van de waterkwaliteit. In het bedrijf wordt geëxperimenteerd met verschillende methoden. Zo zijn er diverse manieren om de zalmen te dwingen of te verleiden dieper te gaan zwemmen, zodat ze niet bereikbaar zijn voor de hoger blijvende zeeluis. Dit kan bijvoorbeeld door bepaalde kleuren licht door de waterlagen te sturen. Of door de zalmen in de soort snorkelconstructie laag te houden, waarbij ze via een opening met beperkter oppervlak naar boven komen om lucht te happen. Tot de verbeelding sprekend is ook de Startrek-methode: met laserstralen wordt de luis van de zalm geschoten. 
Transparant
Kenmerkend voor de ASC-gecertificeerde bedrijven is de transparantie. Op de site van Marine Harvest en in hun jaarverslagen is veel gedetailleerde informatie terug te vinden over de impact van de zalmkweek op de natuur. Tot achter de komma is bijvoorbeeld na te lezen hoeveel ontsnappingen er in een periode waren, wat doit veroorzaakte en hoe wordt gepoogd herhaling te voorkomen.
Een van de manieren om de risico’s terug te dringen, is het verkorten van de duur die de vissen op zee doorbrengen. Marine Harvest slaagde er al in om grotere smolt (de jonge vissen die van de gesloten zoetwatersystemen aan land over gaan naar zee) af te leveren. De zalmen hebben daardoor op zee minder tijd nodig om tot de gewenste vijf kilo uit te groeien. De ambitie is om de vis in de toekomst nog langer aan land te houden.
 
Anders Saether en Scot Foster    > foto Annemarie Geleijnse
Lange weg
Het aandeel van gecertificeerde zalm is nog klein. Marine Harvest, de grootste zalmkwekerij ter wereld, met zeeboerderijen in zes landen, goed voor ruim 400.000 ton zalm per jaar wil in 2020 alle 200 kwekerijen gecertificeerd hebben. Daarvoor is nog een lange weg te gaan. Op dit moment telt het bedrijf 28 gecertificeerde kwekerijen, waarvan 25 in Noorwegen. 
Deze week is het Bewuste Visweek. Het Wereld Natuur Fonds en de viskeurmerken MSC en ASC vragen daarmee aandacht voor een bewuste keuze bij het kopen van vis. Bewust wil hier zeggen ‘duurzaam gevangen’ in het geval van wilde vis en ‘verantwoord gekweekt’ in het geval van kweek. In Nederland is kweekzalm de meest gegeten vis.