Tijdens het Algemeen Overleg gaf minister Van Nieuwenhuizen aan dat ze pas zal reageren op de initiatiefwet na een peiling van in de samenleving. (beeld: Tweede Kamer).

Waterveiligheid kwam er dit keer helemaal niet aan te pas bij het Algemeen Overleg Water in de Tweede Kamer. Het halfjaarlijkse overleg tussen de Tweede Kamer en minister Cora van Nieuwenhuizen van Infrastructuur en Waterstaat stond dit keer in het teken van de door Groen Links ingediende wet om de geborgde zetels bij waterschappen te schrappen. De Kamerleden wilden van elkaar weten hoe ze over de initiatiefwet dachten: verdeeld. Net als binnen de waterschappen zelf.

Op de dag van Algemeen Overleg diende Groenlinks-Kamerlid Laura Bromet een initiatiefwet in die de speciale status van de geborgde zetels bij de waterschappen moet afschaffen. Bromet wil een einde maken aan de mogelijkheid voor de Kamer van Koophandel, landbouworganisatie LTO en de Vereniging van Bos- en Natuurterreineigenaren (VBNE) eigen kandidaten aan te wijzen die – buiten de Waterschapsverkiezingen om – automatisch zitting kunnen nemen in het Algemeen Bestuur van een waterschap. De procedure van de Geborgde Zetels is in opspraak geraakt met de komst van de algemene waterschapsverkiezingen, maar ook doordat de waterschappen zich steeds vaker moeten buigen over bredere maatschappelijke thema’s als klimaatverandering, bodemdaling, waterverdeling, natuurbehoud en lokale lastenverdeling. Het stemgedrag van de geborgde zetels kan bij belangrijke stemmingen doorslaggevend zijn. Ondemocratisch vinden de tegenstanders van deze speciale zetels. Onlangs kregen tegenstanders de wind in de rug van de speciaal door minister Van Nieuwenhuizen ingestelde Commissie Boelhouwers die adviseerde om de geborgen zetels af te schaffen.

Zaak voor nieuw kabinet

Van Nieuwenhuizen stuurde het rapport van de commissie Boelhouwer zonder een kabinetsreactie naar de Tweede Kamer. Kamerleden Moorlag (PvdA), Laçin (SP), Van Esch (PvdD) en Brenk (50plus) betreurden dit omdat het de behandeling van het rapport in de Tweede Kamer in hun ogen onnodig vertraagt. Minister Van Nieuwenhuizen verdedigde zich tijdens het debat en stelde dat ze eerst een reactie op het rapport uit de samenleving wil afwachten. Ze heeft het Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving gevraagd zo’n peiling te organiseren. D66-kamerlid De Groot kon zich wel vinden in een uitgestelde kabinetsreactie. Hij sprak zich uit vóór het schrappen van de geborgde zetels maar vindt dat het onderwerp thuis hoort in de formatiebesprekingen voor een nieuw kabinet na de landelijke verkiezingen in maart volgend jaar.

Peil volgt functie

De weerstand tegen het initiatiefwetvoorstel kwam vooral van Stoffer (SGP) en Geurts (CDA). Beiden bestreden de indruk dat de landbouw via de geborgde zetels een grotere invloed heeft op de besluitvorming. Stoffer merkte op dat waterschappen bovenal een functionele democratie zijn die de bredere maatschappelijke thema’s volgens hem prima oppakken. Daarbij hoort volgens hem een goede vertegenwoordig van het landelijk gebied dat direct te maken heeft met de gevolgen van de besluiten door de waterschappen. Als voorbeeld noemde hij het beheer van een gemaal. “Dat moet gewoon werken. Daar komt niet veel politiek aan te pas. Wel als het gaat om het peilbeheer, zoals in veenweidegebieden. Dan kun je moeite hebben bij een beleid dat het principe volgt ‘peil volgt functie’ en liever het omgekeerde ziet dat ‘functie volgt peil’. Dat is de enige echte politieke discussie binnen het waterschap.“

Volgens Stoffer verloopt de discussie binnen de waterschappen over de tegengestelde belangen nu prima en is het voor hem geen reden om de geborgde zetels af te schaffen. Bromet merkte in haar reactie op dat voor de discussies binnen een waterschap geen geborgde zetels nodig zijn. Het is volgens haar een miskenning van de democratie. Op aandringen van zijn collega Kamerleden, kondigde Van Aalst (PVV) aan tegen het initiatiefwetsvoorstel te zullen stemmen. Niet zo zeer omdat hij voor of tegen geborgen zetels is, zo lichtte hij toe want het liefst ziet zijn partij dat de waterschappen helemaal verdwijnen en hun taken bij de provincies worden ondergebracht. Volgens Van Aalst doen de boeren het goed dus hoeft de zetelverdeling voor de PVV niet te veranderen.

Illegale waterputten

Kamerlid Van Esch (PvdD) hekelde het feit dat er nauwelijks zicht is op de hoeveelheid illegale grondwaterputten die er worden geslagen omdat er nauwelijks toezicht op is. Ze riep minister Van Nieuwenhuizen op regie te pakken omdat volgens haar de waterschappen en provincies in gebreke blijven. “Er moet een kader komen dat aangeeft hoeveel putten boeren mogen slaan en hoeveel water ze daaruit mogen onttrekken. Het is ondenkbaar dat we niet weten hoeveel putten er nu zijn geslagen. Van Esch riep op tot een directe handhaving op illegale grondwateronttrekkingen.

Geen landelijke regie

Minister Van Nieuwenhuizen onderkende de noodzaak meer zicht te krijgen op het grondwatergebruik, vooral nu de droogte toeneemt. Ook om het zo schoon mogelijk te houden. Maar landelijke regie wil ze niet nemen. “We hebben in 2018 geconstateerd dat we onvoldoende zicht hebben op het grondwater. Daar zijn de provincies zich van bewust en komen onder leiding van  het IPO binnenkort met een goed overzicht en een plan van aanpak voor een beter provinciaal grondwaterbeheer. Provincies komen ook met een provinciale verdringingsreeks om daar regionaal goed naar te kunnen kijken.” Van Nieuwenhuizen zei uit te kijken naar dat plan maar bevestigde dat het nooit de bedoeling kan zijn dan mensen zo maar willekeurig een waterput slaan.