Schaal experimenten met zandmotor in IJsselmeer blijkt te klein

Tussen 2011 en 2017 heeft EcoShape op twee locaties voor de Friese IJsselmeerkust experimenten uitgevoerd met zandmotoren. Deze experimenten leverden veel extra kennis op, maar de schaal was te klein om effect te hebben op kustversterking. Bovendien bleek het zand zich aan de westkust van Friesland niet te verspreiden voorbij de aanwezige vaargeulen. Aan de zuidkust lijken ingrepen met zand wél kansrijk.

Het doel van de experimenten was om kennis op te doen over het systeem in het IJsselmeergebied en om de effectiviteit te bepalen van Building with Nature-maatregelen, waaronder zandmotoren, voor het versterken van de Friese IJsselmeerkust. Projectleider Tim van Hattum: “De aanleiding voor dit project was de peilverhoging in het IJsselmeergebied. In het Deltaplan uit 2015 is een nieuw peilbeheer opgenomen om de buffervoorraad van zoet water in het IJsselmeer te vergroten. Het zogeheten flexibel peilbeheer vereist extra bescherming van de buitendijkse gebieden. Tien centimeter peilstijging betekent dat ruim honderd hectare land regelmatig onder water komt te staan. Langs de Friese IJsselmeerkust liggen kwetsbare buitendijkse gebieden die achteruit kunnen gaan door dit nieuwe peilbeheer. Wij hebben maatregelen onderzocht om de negatieve gevolgen van het hogere waterpeil en peilfluctuaties op te vangen, ook als het waterpeil in de toekomst nog verder omhooggaat.”

Twee proeflocaties
De onderzoeksvraag was of een zandmotor een effectieve, duurzame en ecologisch robuuste maatregel is voor het versterken van de Friese IJsselmeerkust en of het concept zandmotor is op te schalen naar andere locaties langs deze kust. Op twee proeflocaties legden de onderzoekers zandsuppleties aan: bij Workumerwaard en Oudemirdum. Voor de locatie Hindeloopen is een modelstudie uitgevoerd. Voor de pilots is een uitgebreid monitoringsprogramma uitgevoerd om de effecten van de zandmotoren op de kust te volgen, te meten hoe het zand zich beweegt en in kaart te brengen hoe de ecologie zicht ontwikkelt.

Te klein om effect te hebben
Van Hattum benadrukt dat ze veel hebben geleerd over het systeem. “Maar de schaal van de pilots bleek te klein om effect te hebben op kustversterking. De schaal van een zandsuppletie moet dus groter zijn om effect te hebben en de locatiekeuze is belangrijk. Wat we ook zagen, is dat het zand zich aan de westkust van het IJsselmeer niet verspreidt voorbij de aanwezige vaargeulen. Hierdoor hebben maatregelen met zand weinig potentie. De zuidkust daarentegen is één aaneengesloten systeem, waardoor ingrepen met zand hier wel kansrijk zijn.”

Het onderzoeksrapport vindt u hier.