Waterschap Zuiderzeeland legt plaatsing IBA’s voor een jaar stil
|
 |
Waterschap Zuiderzeeland heeft besloten de aanleg van IBA’s volgend jaar stil te leggen. Aanleiding is een zeer kritisch rapport van de eigen rekenkamercommissie van het waterschap. De rekenkamer constateert dat de aanleg van deze miniafvalwaterzuiveringen in het buitengebied twee keer zo duur uitvallen dan eerder begroot. Daarnaast is het volgens de commissie geheel onduidelijk wat de IBA’s het waterschap in de toekomst gaan kosten aan onderhoud,afschrijving en rentelasten. Los daarvan zouden de installaties niet het gewenste rendement leveren.
Individuele Behandeling Afvalwater (IBA)
Standstill
Er is besloten voor 2011 een ‘standstill’ in te stellen, laat woordvoerder Joop de Jager van het waterschap weten. Tegelijkertijd wordt een onderzoek ingesteld naar de consequenties van een eventueel te wijzigen beleid ten aanzien van de IBA’s. "Want er zijn natuurlijk afspraken gemaakt met Rijk provincie en gemeenten en er zijn verwachtingen gewekt in het gebied. Dat onderzoek wordt in het voorjaar afgerond en op basis daarvan beslist de algemene vergadering of en hoe we door zullen gaan met de IBA’s", aldus De Jager.
Zorgplicht gemeenten
Nadat op basis van de Wet verontreiniging Oppervlaktewateren in de jaren 70, 80 en 90 de grote industriële afvalwaterlozingen zijn gesaneerd, moesten als slotstuk de vele, kleinere diffuse afvalwaterlozingen (huishoudens en agrarische bedrijven) in het niet-gerioleerde buitengebied worden gesaneerd. In het kader van de zorgplicht zouden de gemeenten daarvoor moeten opdraaien door de percelen op de riolering aan te sluiten. Wanneer de kosten echter boven een van te voren bepaald omslagpunt zouden komen, werden gemeenten in staat gesteld ontheffing bij de provincie aan te vragen. In dat geval zouden de particulieren zelf zorg moeten dragen voor de aanleg van een verbeterde septictank van minimaal 6 m3 inhoud. Een investering van meer dan 5000 euro.
Samenwerkingsovereenkomsten
De gemeenten is destijds door het Rijk de mogelijkheid geboden met de zogenaamde verbrede zorgplicht particulieren te ‘ontzorgen’ van de aanleg van zo’n septictank. Omdat de waterschappen een handhavende taak hebben ten aanzien van lozingen op het oppervlaktewater, zijn in Nederland in de meeste gevallen samenwerkingovereenkomsten gesloten tussen gemeenten en waterschappen. Hoewel per waterschapsgebied verschillend, hield dat grotendeels in dat de gemeenten zouden opdraaien voor de aanschaf en aanleg van zo’n IBA, terwijl de waterschappen zorg zouden dragen voor het onderhoud. De particulier zou vervolgens, net als andere Nederlanders worden aangeslagen voor de rioolbelasting.
Aanpak Zuiderzeeland uniek
Waterschap Zuiderzeeland vormt daar echter een uitzondering op. Na langdurig overleg met de 6 gemeenten en de provincie om tot een soortgelijke regeling te komen, haakten de gemeenten af en werden vervolgens op eigen verzoek door de provincie in 2004 ontheven van de verbrede zorgplicht. Het gevolg was dat daardoor de particulieren van 4165 percelen in het gebied zelf voor de kosten en aanleg van een verbeterde septictank (totale kosten: 13,7 miljoen euro) moesten opdraaien, en wel vóór 1 januari 2005. Het waterschap moest overeenkomstig de regelgeving op de particuliere aanleg toezien, maar verwachtte daarvoor geen maatschappelijk draagvlak te kunnen verwezenlijken. Bovendien was door deze operatie geen verbetering van de waterkwaliteit te verwachten omdat kwel en uitloging van historisch belaste landbouwgronden vrijwel uitsluitend verantwoordelijk waren voor de verslechterde waterkwaliteit.
Maatschappelijk verzet
Het bestuurlijke uitgangspunt van het waterschap was daarom dat deze investering tot maatschappelijk verzet zou leiden. Daarom werd gekozen voor gebiedsgericht beleid. Besloten werd om onder regie van het waterschap daarom over te gaan tot aanleg van 1050 zogenaamde hoogzuiverende IBA’s in gebieden met kwetsbaar water tegen veel lagere kosten (6,6 miljoen euro). Toen was overigens al duidelijk dat verbetering van de kwaliteit van het oppervlaktewater bij voorbaat geen haalbare doelstelling was. Maar het waterschap dacht op deze manier zo optimaal mogelijk in te kunnen spelen op de wettelijke verplichting en daarmee voldoende draagvlak te kunnen creëren in het buitengebied.
Met de kennis van toen
Watze de Boer, voorzitter van de Rekenkamer van Waterschap Zuiderzeeland, en ook van Waterschap Rivierenland en het Hoogheemraadschap van Rijnland, zegt begrip te hebben voor de handelswijze van het college van dijkgraaf en heemraden. Ook in het argument van ‘met de kennis van toen’ kan hij zich vinden. “maar het is nu eenmaal de taak van de Rekenkamer om terug te kijken en op basis van de bevindingen een signaal af te geven voor de toekomst. Het waterschap heeft zich de rol aangemeten die eerder op het bordje van de gemeenten en burgers was neergelegd en heeft alles naar zich toe getrokken. Ook omdat het handhaven op de aanleg van de 4165 verbeterde septictanks als een onwenselijke opgave werd beschouwd. Vooral omdat het milieurendement niet aantoonbaar was. En het waterschap neemt daarmee een unieke positie in, zeker omdat naast aanleg en onderhoud ook nog eens de elektriciteitskosten voor de installaties zijn afgekocht, herstel van de tuinen wordt vergoed alsook een bijdrage wordt geleverd in de aansluiting van de IBA op de betreffende woning.”
Milieurendement nihil
De Boer begrijpt ook dat gekozen is voor de aanleg van IBA-2 installaties in plaats van 4165 verbeterde zes kuubs septictanks. IBA-2 installaties hebben een hoger zuiveringsrendement, maar vergen meer onderhoud en blijken behoorlijk storingsgevoelig te zijn wat weer hogere kosten met zich meebrengt. Door te kiezen voor IBA-2 installaties zou met een aantal van 1050 kunnen worden volstaan om te kunnen voldoen aan het voorgeschreven milieurendement. “Maar als op basis daarvan een vergelijk wordt getrokken met hoe andere waterschappen het hebben aangepakt, had wellicht kunnen worden volstaan met een aantal van hooguit 350 in de meest kwetsbare gebieden. In die zin is het verhaal van Waterschap Zuiderzeeland tamelijk uniek.”
Beleidswijziging
Des te pijnlijker is de constatering in het rapport van de Rekenkamer dat, als alle 1050 IBA’s zijn aangelegd, in totaal ruim 12 miljoen euro is geïnvesteerd; het dubbele van wat begroot was en nog los van de kosten die volgen voor de jaarlijkse exploitatie van de veel storingsgevoeliger IBA-2 installaties benodigd zijn. De Boer: “Het gaat dus wel ergens over. Wat is dan doelmatigheid, als ook het effect op de kwaliteit van het oppervlaktewater in feite te verwaarlozen is? Dat is ook de reden dat we hebben voorgesteld om nog eens goed in beeld te brengen hoe het hele verhaal eruit ziet, wat eventueel nog aan beleidswijziging mogelijk is en wat daarvan de consequenties zijn.” Van de 1050 IBA’s in Zuiderzeeland moeten er nog zo’n 400 worden aangelegd.
Onrechtvaardigheid
Tenslotte legt De Boer de vinger op een ‘stuk onrechtvaardigheid’ in het hele IBA verhaal. “Alle kosten die het waterschap Zuiderzeeland maakt voor aanleg van IBA’s moeten evenredig door de verontreinigingsheffing door alle ingezetenen worden opgebracht. Maar als je minder dan 40 meter van de riolering afzit kun je gedwongen worden om op het riool te worden aangesloten en betaal je naast de verontreinigingsheffing aan het waterschap ook rioolbelasting aan de gemeente. Daar zit een zekere onrechtvaardigheid in.”
Geen eenduidig beeld
In Nederland hebben de gemeenten inmiddels voor zo’n 80 miljoen euro geïnvesteerd in IBA’s. Navraag bij de Unie van Waterschappen hoe het bij de overige 25 waterschappen is gesteld levert weinig op.”Er is geen eenduidig beeld. Elk waterschap regelt het op zijn eigen manier”, zegt woordvoerder Cees Meijer.
(WaterForum, 29 september 2010) |
