Friesland gaat zoeken naar extra retentiepolders
|
 |
Het zoeken naar meer retentiepolders in de provincie Friesland is volgens dijkgraaf Van Erkelens van Wetterskip Fryslân een van de acties die de komende maanden voorrang krijgen, na de hoogwaterperiode in januari in het noorden van Nederland "Hoewel we de zaak redelijk goed onder controle hadden, is het bij ons wel steviger tussen de oren gekomen dat we iets meer 'noodventieltjes' langs de Friese Boezem nodig hebben. De zoektocht is nog maar net op gang gekomen. We hebben wel wat op het oog, maar daarover moeten we eerst nog volop gaan communiceren met de eigenaren."
De wateroverlast vorige maand drukte met name Friesland en Groningen met de neus op de feiten drukte dat de inzet van de waterbergingsgebieden wel eens veel erger hebben voorkomen. Het Wetterskip Fryslân heeft in januari vier van de zes beschikbare retentiepolders gebruikt. Tijdens de evaluatie van de wateroverlast op 23 januari, heeft de Friese Nationale Partij nog grote vraagtekens gezet bij de "wel hele late inzet van retentiepolders". "Het lijkt wel alsof de retentiepolders pas om 1 minuut voor twaalf zijn ingezet", aldus FNP waterschapsbestuurder Lolke Folkertsma. "De vraag is of het huidige aantal retentiepolders ook wel genoeg is voor de opvang van water om de druk van de Friese Boezem te halen." Volgens de FNP is er grote onrust ontstaan bij de bevolking en ontstonden gevoelens van onveiligheid.
Zuidwesthoek
De zes retentiegebieden waar het Wetterskip op dit moment over beschikt, zijn alle gelegen in natuurgebieden. "Daar is in het verleden de voorkeur aan gegeven, vanwege de kwetsbaarheid en schade aan landbouwgebieden", zegt Van Erkelens. Hij legt uit waarom er maar vier zijn ingezet: "De retentiepolders worden alleen ingezet op locaties waar de nood het hoogst is. Dat de twee in de zuidwesthoek niet zijn gebruikt heeft alles te maken met de zuidwestenwind, die het overvloedige water in noordoostelijke richting blies. Dan heeft het geen enkele zin die twee polders in te zetten."
Verschil tussen Friesland en Groningen
Van Erkelens vertelt dat de waterstaatkundige situatie in Friesland ook anders is dan in Groningen. "De Friese Boezem is heel groot en het aantal retentiegebieden relatief klein. In Groningen is dat bijna andersom. Dat heeft in Groningen tot gevolg dat het inzetten van retentiepolders een veel groter effect heeft op de waterstanddaling heeft dan bij ons." In Friesland is het normale boezempeil 52 cm -NAP. Wij hebben bij 30 cm -NAP het besluit genomen om de retentiegebieden in te zetten, dan praat je gemiddeld over hooguit een paar cm verlaging van het boezemwater. Het kunnen weliswaar net die centimeters zijn die de top weghalen, maar het effect is relatief beperkt."
Wassend boezemwater in de gemeente Skarsterlân in Friesland (foto: Wikimedia Commons)
Draaiboeken
De dijkgraaf benadrukt dat het juist daarom noodzakelijk is om precies op het juiste moment en op de juiste plek, rekening houdend met de actuele weersverwachting, retentiegebieden aan te wenden. Het effect ervan moet ook zo goed mogelijk ingeschat worden want dat is ook weer van verschillende factoren afhankelijk en kan per locatie verschillen. Van Erkelens:" Daarom hebben wij ook draaiboeken aan de hand waarvan zo nauwkeurig mogelijk kan worden gewerkt en besluiten worden genomen. Die draaiboeken hebben goed gewerkt en is precies op het juiste moment ingegrepen om de druk op de kades te verminderen."
Windeffecten op de boezem
Van Erkelens zegt ervan overtuigd te zijn dat, indien het gemaal Lauwersoog er geweest zou zijn, de vele cameraploegen zich de reis naar Friesland hadden kunnen besparen. "Dat gemaal zou ons hebben geholpen, maar aan de andere kant is het niet zo dat, zoals zoveel mensen denken, het nog meer gemalen bouwen en inzetten dé oplossing zou zijn. Nog los van de hoge kosten, is het niet vanzelfsprekend dat het water ook meteen voor die gemalen staat. Daarbij spelen zoveel factoren een rol. De gemalen aan de zuidwestkant bijvoorbeeld, het Hoogland- en Woudagemaal, hebben tijdens de wateroverlast volop gemaald, maar op een gegeven moment moesten we het Hooglandgemaal half uitzetten omdat er bijna geen water meer voor lag. Dat heeft te maken met de grote windeffecten op onze uitgestrekte boezem." Volgens Van Erkelens loopt in dit verband al langer de discussie binnen het Wetterskip om in dit soort situaties de tussensluis halverwege de boezem te sluiten, "maar allerlei deskundigen vragen zich af of dat wel het juiste effect zal hebben, want daardoor creëer je ergens anders weer nieuwe problemen."
Berging dichtbij
Een situatie van te weinig water voor het gemaal, kan volgens de dijkgraaf vaker gaan ontstaan, gezien de klimaatvoorspellingen en zware clusterbuien die vaker optreden. Bij clusterbuien zal de neerslag niet gelijkmatig over heel Friesland vallen. Vervolgens duurt het langer voor het water bij de gemalen komt. Daarom is het juist van belang meer berging ter plekke te realiseren, zegt Van Erkelens. Hij schetst het oude beeld waarbij waterschappen vanwege bodemdaling gemalen bijbouwden en meer peilgebiedjes creëerden met stuwtjes om de drooglegging zoveel mogelijk op het oude peil te houden. "Maar door de situatie in 2004, toen Franeker en Harlingen met enorme regenbuien te maken kregen, zijn we nu veel meer gericht op het creëren van berging in het gebied zelf, zodat je de eerste golf van zo'n clusterbui in het gebied zelf op kunt vangen, zonder dat het veel schade oplevert.
Broodje Aap
Tijjdens de wateroverlast deed het gerucht de ronde dat het IJsselmeer het uitgepompte water niet langer zou kunnen opvangen, omdat door het hoge buitenwater niet op de Waddenzee kon worden gespuid. Van Erkelens noemt dit een broodje-aap-verhaal. "Het heeft er redelijk hoog gestaan, 50-60 cm boven het normale peil en volgens mij heeft dat nergens tot echt grote problemen geleid. Bovendien is het wateroppervlak van Friesland aanzienlijk kleiner dan het IJsselmeer. Het moment dat Rijkswaterstaat ons zou sommeren het pompen te staken, zal ik echt niet (meer) meemaken."
(WaterForum Online, 3 februari 2012)
|
