Maatregelen moeten Schouwen-Duiveland klimaatbestendig maken
|
 |
Met verschillende maatregelen die in de loop der tijd zouden moeten worden uitgevoerd, kan het Zeeuwse eiland Schouwen-Duiveland zich wapenen tegen de gevolgen van het veranderende klimaat. Dat bleek tijdens een bijeenkomst op 2 november in het watersnoodmuseum in Oudekerke. Daar werd het deelproject Schouwen-Duiveland afgesloten als onderdeel van het Interreg North Sea Region project Climate Proof Areas.
De afgelopen drie jaar hebben wetenschappers en beleidsmedewerkers uit vijf landen rond de Noordzee onderzocht welke duurzame, multifunctionele oplossingen er zijn voor klimaatadaptie. Kernvragen daarbij zijn welke gevolgen het veranderende klimaat kan hebben, hoe daar nu al op ingespeeld kan worden, welke maatregelen genomen kunnen worden en door wie.
Eiland aan de frontlinie
In Nederland is Schouwen-Duiveland onderzocht omdat dit eiland zich in de frontlinie van klimaatadaptie bevindt. Hoewel de gevolgen van klimaatverandering op korte termijn meevallen, zal Schouwen-Duiveland op langere termijn met steeds meer problemen te maken krijgen. Droogte in het voorjaar kan negatieve gevolgen hebben voor de groei van gewassen. Het eiland is voor zoet water geheel afhankelijk is van regenval en dus zal zoet water van elders moeten worden aangevoerd. Ook nu is er op het eiland al sprake van verzilting. In de zomer en het najaar wordt het juist veel natter en daardoor kunnen oogsten in gevaar komen.
Omringd door water
Schouwen-Duiveland werd in 1953 zwaar getroffen en de watersnoodramp ligt bij de 34.000 inwoners nog vers in het geheugen. De ramp speelt nog altijd een belangrijke rol in discussies over klimaatverandering en waterveiligheid. Het eiland wordt omringd door de Noordzee, de zeearm Oosterschelde en het zoute Grevelingenmeer. Niet alleen een stijgende zeespiegel zal Schouwen-Duiveland veranderen, ook toekomstige klimaatadaptieve maatregelen hebben invloed op het eiland. Zo zal het Grevelingenmeer als bassin moeten gaan dienen voor piekafvoeren van de grote rivieren. Dat raakt de veiligheid van het eiland direct en zo zullen de dijken aan de Noordkant moeten worden versterkt. Ook is op lange termijn de stormvloedkering aan vervanging toe. Mogelijk gaat de voorkeur dan uit naar het afbreken van de kering en het versterken van dijken rond de Oosterschelde.
Het voorlopige vluchtplan voor Schouwen-Duiveland
Vijf pilots
Gedurende drie jaar is met maatschappelijke organisaties, overheden, bedrijven en scholen gezocht naar praktische voorbeelden van hoe Schouwen-Duiveland zich kan aanpassen aan het veranderende klimaat. Dat gebeurde aan de hand van vijf pilots die tijdens de slotbijeenkomst uitvoerig werden belicht. Zo zijn aanbevelingen gedaan voor een klimaatbestendige zoetwatervoorziening. Het grootste deel van het eiland heeft zout grondwater waarop een dunne lens zoet regenwater drijft. Om toenemende verzilting vanuit de bodem tegen te gaan, zou het diepere zoute grondwater kunnen worden afgevoerd in plaats van het bovenste (in natte periodes overtollige) zoete water. Op die manier kunnen de zoetwaterlenzen worden behouden, is de aanleg van kostbare wateropslag minder noodzakelijk en blijft landbouw mogelijk. Daar waar verzilting toch doorzet, kan worden overgegaan op de teelt van aardappelrassen die goed gedijen op zouter grondwater. Daarvoor is een project op gang gezet met de Zeeuwse aardappelveredelaar Meijer en de Zuidelijk Land- en Tuinbouworganisatie. En met resultaat, zo konden de aanwezigen in Oudekerke zelf proeven.
Multifunctionele dijken
De projectgroep adviseert om versterking van de zeeweringen te combineren met bijvoorbeeld stedelijke ontwikkelingen, recreatie en natuur. Op langere termijn vraagt klimaatverandering naar verwachting ingrijpende maatregelen aan de dijken rond het eiland. Daarom wordt aanbevolen bij ruimtelijke ontwikkelingen rekening te houden met het toekomstige ruimtebeslag van dijken en nu al te starten met het zoeken naar robuuste oplossingen. Daarnaast is het, volgens de projectgroep, aan te bevelen om nieuwe wegen, dijken en andere openbare voorzieningen zo aan te leggen dat ze ook te gebruiken zijn voor evacuatie of noodopvang. Op die manier kan worden ingespeeld op het idee van de meerlaagsveiligheid.
Structuurvisie en vluchtplan
Tijdens de bijeenkomst in Oudekerke werd bekendgemaakt dat veel van de aanbevelingen worden opgenomen in de structuurvisie voor het eiland om in de loop der tijd stapsgewijs tot verregaande klimaatadaptie te komen. Ten slotte werd een voorlopige kaart gepresenteerd waarop onder andere vluchtwegen en hoger gelegen vluchtplekken staan aangegeven. Het is de bedoeling de communicatie met de bevolking van het eiland te intensiveren, zodat iedereen weet wat hij wel en niet moet doen bij eventuele overstromingen.
Europa
Op 24 november organiseert Climate Proof Areas een slotbijeenkomst in Brussel. Daar worden de resultaten en aanbevelingen aan Europa bekend gemaakt. Samen met vertegenwoordigers uit Engeland, Zweden, België en Duitsland worden ervaringen gedeeld en mogelijke oplossingen besproken voor een klimaatadaptieve Noordzee-regio.
(WaterForum Online, 16 november 2011)
|
