Planbureau: 'Rol Nieuwe Waterweg bij tegengaan verzilting'
|
 |
Met zoetwater vanuit het Rijnsysteem kunnen tekorten in de zoetwatervoorziening in Nederland in de toekomst beter worden opgevangen. Ook meer flexibiliteit in het watersysteem kan daartoe bijdragen. Dat stelt het Planbureau voor de Leefomgeving in haar rapport 'Een delta in beweging - Bouwstenen voor een klimaatbestendige ontwikkeling van Nederland' dat vorige week gelijk met het tweede Deltaprogramma is verschenen. In het rapport wordt voorgesteld om het waterbeheer bij de Nieuwe Waterweg aan te passen.
Meer water voor landbouw
Volgens Willem Ligtvoet, plaatsvervangend sectorhoofd en senior beleidsonderzoeker op het gebied van water en klimaat bij het Planbureau, stroomt via de Nieuwe Waterweg, ook in droge jaren, ongeveer 80% van het Rijnwater naar zee. Dit is noodzakelijk om de opdringende zouttong vanuit zee zoveel mogelijk tegen te gaan. "Door de verzilting via de Nieuwe Waterweg effectiever te bestrijden met minder verlies van zoetwater, komt meer zoet water beschikbaar voor andere functies, bijvoorbeeld voor toepassing in de landbouw."
Groeiende watervraag
Ligtvoet vertelt dat het Planbureau de zoetwaterproblematiek op nationaal niveau heeft bekeken en daarbij, net als het Deltaprogramma, concludeert dat de urgentie als gevolg van klimaatverandering pas over decennia zal spelen bij een ongunstig klimaatscenario. De autonoom groeiende watervraag in Nederland zal de komende tientallen jaren waarschijnlijk het meest bepalend zijn voor een mogelijk groeiend watertekort.
Relatief beperkte invloed peilfluctuatie IJsselmeer
"Wij hebben onderzocht welke mogelijkheden er in Nederland zouden zijn, om het aanbod uit het hoofdwatersysteem te vergroten. Daarbij is uiteraard ook naar het IJsselmeer gekeken, maar vooral ook hoe het watersysteem op nationale schaal functioneert. Daarbij kwam naar voren dat 80% van het Rijnwater relatief ongebruikt naar zee vloeit. We hebben ook berekend dat 1 meter fluctuatie van het IJsselmeerpeil overeenkomt met minder dan 10% van wat er aan zoetwater in een extreem droog jaar bij de Nieuwe Waterweg wegvloeit"
Drempels en luchtbellenschermen
Daarom adviseert het Planbureau voor de Leefomgeving dat heel serieus gekeken zou moeten worden op welke alternatieve wijze de verziltingsbestrijding in de Nieuwe Waterweg kan worden opgepakt. "Een slimme en effectieve aanpak waarvoor verschillende opties bestaan zoals het aanbrengen van drempels onder water, getrapte 'verontdieping' en luchtbellenschermen. Of wellicht een soort systeem dat vooral in droge tijden in werking wordt gesteld en waarmee de waterstroom door de Nieuwe Waterweg gedeeltelijk wordt 'afgeknepen'. Natuurlijk moet daarbij de invloed op de scheepvaart worden meegenomen", aldus Ligtvoet.
Bovenregionaal belang
Op dit moment wordt via het Deltaprogramma al naar mogelijke alternatieve verziltingsbestrijdingsmaatregelen onderzoek gedaan, maar dat vindt volgens Ligtvoet vooral plaats in het kader van de zoetwatervoorziening rondom de regio Rijnmond. "Wij vinden dat de hoeveelheid zoetwater bij Rijnmond van bovenregionaal belang is en dat de mogelijke bijdrage aan het vergroten van de waterbeschikbaarheid ook op nationale schaal moet worden ingestoken. Als je bijvoorbeeld 20 procent minder water nodig hebt om de verzilting in de Nieuwe Waterweg tegen te gaan, is er meer water in het hoofdsysteem beschikbaar en kan zo nodig meer water naar het noorden worden gestuurd. Door een flexibele en effectievere verziltingbestrijding in de Rijnmond, zijn dan veel minder infrastructurele maatregelen nodig in het IJsselmeergebied."
Meer flexibiliteit in regionale systemen
Maar ook op regionaal niveau is water te 'winnen'. Ligtvoet:" Het waterbeheer is de afgelopen eeuwen en vooral laatste decennia vergaand 'verstrakt' in de regionale watersystemen. Er is een heel strak beheer op zoutgehaltes, vooral ten behoeve van de landbouw. Hoewel er nog geen landelijk beeld bestaat over wat er allemaal mogelijk is, is er een fors aantal regionale studies beschikbaar die aangeven dat het waterbeheer in het regionale systeem nog kan worden geoptimaliseerd. Er blijkt in verschillende gebieden heel wat ruimte te bestaan om de vraag naar water uit het hoofdsysteem in droge tijden te verminderen. Ook binnen het regionale watersysteem zou dus naar meer flexibiliteit gezocht moeten worden. Afhankelijk van de soort landbouw zou in bepaalde gebieden het zoutgehalte misschien meer mogen oplopen in tijden van droogte, zonder noemenswaardige schade."
Peilbeheer in winter
Ligtvoet wijst in dit verband bijvoorbeeld op de Zeeuwse en Zuid-Hollandse Eilanden waar de beschikbare hoeveelheid zoet water, zeker in droge tijden, gering is. "Maar er zijn aanwijzingen dat wanneer men in de winterperiode anders omgaat met het peilbeheer, de zoetwaterlenzen daar in de zomerperiode meer zoetwater kunnen bevatten."
Aanzet voor oplossingsrichtingen
Het voorstel om te zoeken naar meer flexibiliteit en een effectiever gebruik van het water, zowel in hoofd- als regionaal systeem is volgens Ligtvoet in ieder geval een 'no regret' optie. "En ons rapport, dat ook op het aanstaande tweede Deltacongres aan de orde komt, is na het afronden van de knelpuntenanalyse al een eerste aanzet om tot oplossingsrichtingen te komen."
Meer informatie:
Publicatie PBL >> Een delta in beweging. Bouwstenen voor een klimaatbestendige ontwikkeling van Nederland
(WaterForum Online, 28 september 2011)
|
