12 jaar waternieuws: 'Samenwerken, samenwerken, samenwerken'
|
 |
Bij het Wereld Water Forum in Den Haag verscheen de eerste nieuwsbrief van WaterForum Online. Vijfhonderd nummers later blijkt de watersector een enorme ontwikkeling te hebben doorgemaakt, zowel nationaal als internationaal. Tegelijk is opvallend dat sommige heikele punten van toen, ook nu nog prominent op de agenda staan, zoals samenwerking in de waterketen. Jac van Tuijn, de eerste hoofdredacteur van WaterForum, kijkt terug op 12 jaar waternieuws en pikt de opmerkelijkste ontwikkelingen eruit. Van het geloof in privatisering tot het geloof in klimaatverandering, van de doorbraak van membraanfiltratie tot de opkomst van nieuwe sanitatie, van de millennium goals tot het Deltaprogramma. Eén thema domineert: samenwerken, samenwerken en nog eens samenwerken.
De eerste nieuwsbrief van WaterForum ging online, nadat prins Willem-Alexander in maart 2000 het 2e Wereld Water Forum in Den Haag had geopend. Nederland wilde zich actief inzetten de hele wereld van drinkwater en sanitatie te voorzien. Het was een tijd dat het geloof in privatisering grenzeloos was. De Britse premier Margaret Thatcher had in de jaren tachtig al in Engeland alle waterbedrijven geprivatiseerd en het internationaal succes van de grote Franse private waterbedrijven General de l'eau (nu Suez Environnement) en Lyonnaise des Eaux (nu Veolia) sprak tot de verbeelding. Vooral voor Nuon en Essent die in de begintijd van WaterForum vaak in het nieuws waren met plannen om ook in het water te duiken.
Samenwerken, samenwerken en nog eens samenwerken
Toch heeft, terugkijkend, de privatisering geen vast voet aan de grond gekregen in de Nederlandse watersector. In Nederland domineerde twaalf jaar lang het thema: samenwerken, samenwerken en nog eens samenwerking. Er zijn boekenkasten vol rapporten over geschreven, talloze symposia zijn er georganiseerd en er zijn zelfs aparte stichtingen opgericht. Maar tot een echte verandering is het - nog - niet gekomen.
De eerste nieuwsberichten van WaterForum uit 2000 gingen over de geruchtmakende studie van Kiwa dat de samenwerking in de keten 10% besparing kon opleveren. Een hele rij (milieu)ministers en staatssecretarissen beten hun tanden stuk op het dossier en troffen al die tijd een zeer kritische Tweede Kamer tegenover zich. Toch blijft het meest tastbare idee van vijf grote waterketenbedrijven naar voorbeeld van het Amsterdamse Waternet voor velen nog steeds een wensbeeld. De Nederlandse watersector poldert dapper veder.
Doorbreken van armoedespiraal
Ook internationaal is het met de privatisering anders verlopen. Op het 2e Wereld Water Forum trok Willem-Alexander de conclusie dat de mondiale waterproblemen niet waren op te lossen zonder geld uit de private sector. Ontwikkelingslanden hadden geen geld om te investeren in moderne watervoorzieningen. Alleen met privaat geld, zo luidde de redenering, zou het mogelijk zijn om die investeringen wel te doen waardoor de volksgezondheid toeneemt en de bevolking productiever wordt. De spiraal kon doorbroken worden. Vol verwachting trok de internationale waterwereld in 2003 naar het 3e Wereld Water Forum in Kyoto voor een dialoog met maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven. Het werd een ruzie en de gehoopte consensus over een publiek-private aanpak bleef uit. Tegenstanders bleven wijzen op het maatschappelijke verzet in bijvoorbeeld Bolivia en Zuid-Afrika waar burgers werden geconfronteerd met enorme tariefstijgingen nadat private waterbedrijven de watervoorziening hadden gemoderniseerd. Mexico en Istanbul volgden en volgend jaar speelt het 6e Wereld Water Forum een thuiswedstrijd in Marseille (vestigingsplaats van het kantoor van de organisatie, het World Water Council). En nog steeds is publiek-private samenwerking een hot issue.
Waterbeleid uit Brussel
De afgelopen jaren is de Europese Unie een steeds grotere rol gaan spelen bij het bepalen van het waterbeleid. Een gelijk 'level playing field' is het uitgangspunt bij de invoering van de Kaderrichtlijn Water die in 2000 in Brussel was aangenomen en in Nederland een formele plek heeft gekregen in de Waterwet en in het Nationaal Waterbeleidsplan. Een markant keerpunt bij de invoering van de richtlijn was de publicatie van het Aquarein-rapport van Alterra in 2003, dat liet zien dat bijna nergens in Nederland de door Brussel gewenste waterkwaliteit gehaald zou worden vanwege de uitstoot van fosfaat en stikstof door de landbouw. De politiek vreesde een herhaling van het Europese fijnstofdossier en wilde eerst het naadje van de kous weten alvorens akkoord te gaan met de vereiste waterkwaliteitseisen. Die kritische houding jegens Brussel en de waterkwaliteit in het algemeen is sindsdien gebleven. Ook nu de eerste generatie stroomgebiedsbeheerplannen al volop in uitvoering zijn en de discussie over de tweede generatie - die in 2014 in Brussel moeten worden ingediend - langzaam op gang begint te komen.
Klimaatverandering
Sinds 2000 heeft het geloof in een mogelijke klimaatverandering de overhand gekregen en is begonnen aan het verstevigingen van de rivierdijken en de zwakke schakels langs de kust om daarop voor te bereiden. Smeden als het ijzer heet is, moet de gedachte zijn geweest van Cees Veerman in september 2008 bij de lancering van het Deltaprogramma, in combinatie met een speciaal Deltafonds en een toeziend Deltacommissaris. Enkele weken geleden is de Deltawet besproken in de Tweede Kamer en, ondanks een groeiend aantal sceptici, is toegezegd dat vanaf 2020 jaarlijks 1 miljard euro wordt vrijgemaakt. Toch opmerkelijk in een tijd dat er bij defensie, natuur en cultuur honderden miljoenen tot miljarden euro's worden weggehaald.
Ontwikkeling watertechnologie
Twaalf jaar nieuws op het gebied van watertechnologie weerspiegelt vooral de enorme ontwikkeling van membraanfiltratie. Hoge aanschafkosten en verstopte filters staan de invoering niet meer in de weg en membraanfiltratie kent een sterke opmars. Nederlandse wetenschappers en het Nederlandse bedrijfsleven spelen internationaal een belangrijke rol. Eigenlijk nog meer dan op nationaal terrein, want de waterschappen (met hun rwzi's) en drinkwaterbedrijven houden toch vast aan de traditionele bewezen watertechnologie.
Hoge verwachtingen gingen twaalf jaar geleden uit naar decentrale waterbehandeling. Kleine installaties op wijkniveau waardoor het niet meer nodig was om water over grote afstanden te verpompen. Voormalig Wageningen professor Gatze Lettinga ontpopte zich tot de grote promotor van het concept waarbij afvalwater en vast organisch afval samen worden vergist en biobrandstof leveren voor woningverwarming. In Sneek werd het concept in de praktijk gebracht. Het concept is nu technologisch bewezen, maar nationaal of internationaal heeft het - nog - tot veel navolging niet geleid. Een duidelijk trend: Nederland is goed in het ontwikkelen van nieuwe hightech watertechnologie maar de markt reageert voorzichtig en kiest traditioneel voor robuuste technologie.
Millenniumdoelen
Het jaar 2015 is ook in een ander opzicht bepalend geweest voor de nieuwsvoorziening in de afgelopen jaren. De Verenigde Naties hebben zich in 2000 voorgenomen om het aantal mensen in de wereld zonder een goede watervoorziening, te halveren. Die millenniumdoelstelling voor drinkwater en sanitatie moet in 2015 zijn. Onder staatssecretaris Agnes van Ardenne van Ontwikkelingssamenwerking is zonder veel ruchtbaarheid daar aan te geven afgesproken dat Nederland daaraan een bijdrage zou leveren met voorzieningen voor 50 miljoen mensen. De afgelopen twaalf jaar zijn zeer veel waterprojecten gestart, waarbij onder meer de stichting Aqua for All een belangrijke rol heeft gespeeld. Of we de Nederlandse doelstelling hebben gehaald, blijft onduidelijk want echt goed gemonitord zijn de Nederlandse projecten niet. Het nieuwe kabinet Rutte heeft de Nederlandse doelstelling geschrapt omdat die zich teveel richt op de kwantiteit en niet op de kwaliteit van de watervoorzieningen.
Mondiaal lijkt het erop dat de halveren voor de drinkwatervoorziening wel gaat lukken. Vooral omdat China een enorme sprong voorwaartse heeft gemaakt. Maar als het gaat om goede sanitatie is het nog maar de vraag. Vooralsnog stijgt de bevolkingsgroei sterker dan het aantal nieuwe sanitaire voorzieningen.
(WaterForum Online, 6 juli 2011)
|
