Drugs- en medicijngebruik per stad in kaart te brengen via afvalwater
|
 |
Dat er in Amsterdam veel meer drugs wordt gebruikt dan in Apeldoorn, zal niemand betwisten. Maar dat een dergelijke inschatting ook kan worden gestaafd door metingen van het influent van de rioolwaterwaterinstallatie, geeft bijzondere mogelijkheden voor het monitoren van de volksgezondheid. Uit een gisteren uitgekomen rapport van het RIVM en KWR blijken in het oppervlaktewater van de Rijn en de Maas zeer lage concentraties van amfetaminen, slaap- en kalmeringsmiddelen, opiaten en cocaïne aanwezig. De meeste stoffen worden verwijderd of sterk in concentratie verlaagd bij de drinkwaterzuivering. Ans Versteegh, teamleider drinkwater bij het RIVM dat met KWR initiatief nam voor het onderzoek: 'Het is opvallend dat er zoveel oxazepam wordt aangetroffen in het influent. Deze middelen worden kennelijk zeer veel gebruikt.'
Goed oplosbaar
In het gezuiverde drinkwater zijn uiteindelijk nog alleen zeer lage concentraties van enkele kalmeringsmiddelen terug te vinden. De aangetroffen hoeveelheden overschrijden geen van allen de risicolimieten voor drinkwater. Dat deze barbituraten minder goed worden verwijderd heeft te maken met het goed oplosbare karakter. Maar door voortschrijdende membraantechnologie verwacht Ans Versteegh dat ook deze stoffen kunnen worden verwijderd - zoals dat lukte met andere verontreinigende stoffen en bacteriën of virussen.
Effectiviteit zuiveringstechnologie
Doordat bij verschillende drinkwaterzuiveringsinstallaties is gemeten, wordt daarmee ook de effectiviteit van de diverse zuiveringstechnieken duidelijk. Annemarie van Wezel, hoofd afdeling waterkwaliteit en gezondheid bij KWR: 'Uit onze meting blijkt dat oeverfiltratie (rivierwater dat infiltreert in het gebied langs de rivier) wat kwetsbaarder is voor verwijdering van de resten van kalmeringsmiddelen dan andere technieken, zoals zuivering via bekkens of duininfiltratie in combinatie met waterbehandeling. Overigens kan bij oeverfiltratie ook de aanwezigheid van ouder grondwater een verklaring vormen.'
Lage waterstanden
Het RIVM wil de aanwezigheid van deze stoffen - die allen vallen onder de Opiumwet - blijven volgen in het watersysteem, in verband met de gevolgen voor de volksgezondheid op langere termijn. Annemarie van Wezel: 'Kijk op dit moment bijvoorbeeld naar de lage waterstanden in de rivieren, hierdoor zullen ook de concentraties van stoffen wat hoger zijn in het oppervlaktewater.' Het rapport beveelt aan om de mogelijke effecten op het ecosysteem te onderzoeken, iets waar nu nog niet naar is gekeken.
Cocaïnegebruik in de hoofdstad
Een groot deel van de onderzochte stoffen in de Maas en Rijn komt vanuit het buitenland naar Nederland, maar ook het afvalwater van Nederlandse rioolwaterzuiveringsinstallaties levert een bijdrage. Behalve oppervlaktewater en drinkwater is ook het stedelijke afvalwater onderzocht, zowel vóór als na de zuiveringsbehandeling. De concentraties in het Nederlandse afvalwater blijken vergelijkbaar te zijn met die van andere West-Europese landen. Ook bleek het mogelijk om op basis van de gemeten concentraties de drugsconsumptie in een aantal steden in te schatten en met elkaar te vergelijken. Een weliswaar voorspelbare uitkomst is het hoge cocaïnegebruik in de hoofdstad. Annemarie van Wezel (KWR) benadrukt dat het om eenmalige metingen gaat en resultaten de volgende keer weer anders kunnen zijn. Ook gaat het bij sommige van de gemeten stoffen naast illegaal gebruik ook om legaal voorgeschreven medicijnen.
Geavanceerde meettechnieken
In totaal werden 65 watermonsters onderzocht op de aanwezigheid van 37 verschillende drugs en afbraakproducten. Deze stoffen konden worden opgespoord met behulp van geavanceerde meettechnieken die sinds kort beschikbaar zijn (hoge resolutie massa spectrometrie). Het onderzoek is in opdracht van de VROM-Inspectie uitgevoerd door het RIVM en KWR, dat werkte in opdracht van de drinkwaterbedrijven.. De Nederlandse onderzoekers werkten samen met het Research Institute for Pesticides and Water van de Spaanse Universiteit Jaume I. Annemarie van Wezel: 'Het is voor het eerst dat een zo grote hoeveelheid stoffen tegelijk is onderzocht. In eerder onderzoek in België, Italië, Spanje en Engeland was slechts een beperkt aantal stoffen betrokken.'
Vervangen drugsenquêtes
De betrouwbare meettechniek van drugsgebruik maakt nieuwe toepassingen mogelijk. Ans Versteegh en Annemarie van Wezel vertellen over contacten met het Trimbos instituut. Mogelijk worden in de toekomst de resultaten van dit wateronderzoek betrokken in de nationale Drugsmonitor. 'De watermetingen zijn waarschijnlijk betrouwbaarder dan wat mensen zeggen', meent Van Wezel. 'Mogelijk kan het wateronderzoek de vragenlijsten voor drugsgebruik op den duur vervangen.'
Spiegel van de samenleving
Ook andere toepassingen zijn denkbaar. 'Gerichte controles worden mogelijk, bijvoorbeeld bij gevangenissen of op plaatsen waar eenmalig veel drugs worden gebruikt. Dan is het interessant om te kijken naar bijvoorbeeld weekpatronen.' Dankzij deze nieuwe chemische analysetechnieken kun je zeggen dat de stoffen die in het wateronderzoek naar voren komen, een spiegel van de samenleving vormen', besluit Annemarie van Wezel.
Het rapport 'Drugs of abuse and tranquilizers in Dutch surface waters, drinking water and wastewater Results of screening monitoring 2009' kan worden gedownload via www.kwrwater.nl of www.rivm.nl
(WaterForum Online, 11 mei 2011)
|
