Twee Nederlandse adviseurs zijn in december afgereisd naar Albanië om te adviseren over de waterveiligheid, nadat het land te kampen had met het ernstigste hoogwater in twintig jaar. In de weken voor de overstroming viel in vier weken tijd net zoveel regen als in Nederland in een jaar. Ruim 20.000 mensen moesten begin december worden geëvacueerd vanwege het hoogwater. Volgens Tjalle de Haan van Rijkswaterstaat, die samen met Marcel Marchand van Deltares naar Albanië ging, is het waterbewustzijn er hoog, maar staat het land voor een grote wateropgave. Op lange termijn zal goed naar het stroomgebied gekeken moeten worden waar nu het water van twee rivieren moet worden afgevoerd. Maar eerst moeten de dijken worden hersteld en de doorstroming worden verbeterd. “Dat kost een paar jaar. Als het dit jaar al lukt, zou het een Olympisch record zijn.”
Overstromingen in Albanië, december 2010
Lijn brengen in adviezen
Tjalle de Haan, topadviseur Waterveiligheid, adviseerde eind 2010 samen met Marcel Marchand, senior adviseur bij Deltares, de Albanese regering over de ernstigste hoogwatersituatie in dat land sinds twintig jaar. Zij troffen een verrassend ontwikkeld en levendig land aan dat met de nodige eigen kennis en mensen de hoogwaterproblematiek te lijf gaat. Met een onbevangen blik van buiten probeerden de twee Nederlandse deskundigen lijn te brengen in de adviezen die de Albanese regering ontving uit diverse hoeken.
20.000 evacués
In het noorden van Albanië, tegen de grens met Montenegro aan, stonden half december 14.000 hectare landbouwgrond en 8000 huizen onder water doordat rivieren buiten hun oevers waren getreden. In totaal 20.000 mensen werden geëvacueerd. Bij aankomst van de twee Nederlandse deskundigen was het water weliswaar twee meter gezakt, maar stond nog bijna het hele gebied blank. Belangrijk gegeven daarbij is dat er in deze regio opvallend veel regen is gevallen; in de vier weken voor de overstroming van december viel er maar liefst in één keer 900 mm, dat is meer dan in een normaal jaar in Nederland.
Vraag uit Albanië
Tjalle de Haan stelde de verantwoordelijke Albanese minister allereerst de voor de hand liggende vraag: “Wat verwacht u van ons?” De minister antwoordde : “Ik wil drie dingen: advies op korte termijn, hoe kunnen we het water snel, het liefst morgen nog, laten zakken. Advies op middellange termijn, wat moeten we in 2011 doen om de situatie te verbeteren, en tot slot, wat moeten we op de lange termijn doen om het overstromingsgevaar in het gebied onder controle te krijgen.”
Goed ontwikkeld waterbewustzijn
Om het water te laten zakken viel er niet veel meer te doen dan afwachten, daar konden de Nederlandse adviseurs weinig bij helpen. De Haan merkt op dat men zich er daarbij duidelijk rekenschap van had gegeven dat het hoogwaterseizoen nog maar net begonnen was en het nog tot en met maart zou voortduren. “Als het weer flink gaat regenen dan begint het opnieuw. Dat weten ze wel, het waterbewustzijn is in die regio behoorlijk goed ontwikkeld”, aldus de Haan.
Middellange termijn: reparatie rivierdijken
Als oplossing voor de middellange termijn stelden beide adviseurs voor om te beginnen met reparatiewerken aan de beschadigde rivierdijken. “Verder fungeert het gebied dat onder water staat eigenlijk als een hele grote uiterwaard; het water stroomt naar een diepste punt richting zee . De heuvelrij daar heeft een opening waar op weg naar zee wat obstakels in zitten. Daarvan hebben we gezegd: maak die opening beter doorstroombaar, zodat een volgende keer het water sneller weg kan,” vertelt De Haan. “De verbeteringen zijn echter veel werk. Het jaar 2010 was nagenoeg afgelopen toen wij er waren. Dat de middellangetermijnplannen in 2011 helemaal gerealiseerd zullen worden is niet waarschijnlijk. Die vergen wel drie jaar. Het zou een Olympisch record zijn als dat in één jaar zou lukken”, aldus de Haan.
Structurele aanpak in stroomgebied
Voor de oplossingen voor de langere termijn stelden de Nederlandse adviseurs zich de vraag: Wat is er in het gebied nou echt aan de hand? In het grensgebied tussen Montenegro en Albanië ligt een groot meer, het meer van Shkoder, vergelijkbaar met het IJsselmeer. De omringende bergen wateren op dit gebied af waardoor het een fors stroomgebied vormt. Via de rivier de Buna die van de stad Shkoder naar zee loopt, wordt het water afgevoerd naar zee. Tien kilometer zuidwestelijk van Shkoder komt de rivier de Drini uit de bergen en boog vroeger naar het zuidwesten af richting zee. In 1851 is daar echter een doorbraak geweest en vanaf dat moment buigt de rivier de Drini af naar het noorden, naar Shkoder, en voegt zich bij de rivier de Buna. Hierdoor krijgt de Buna nu bij hoogwater minstens twee keer zoveel water, terwijl hij niet groter is geworden, waardoor hij regelmatig overstroomt. Dat is eigenlijk de kern van het probleem en dat vraagt om een structurele aanpak”, aldus De Haan.
Afweging tussen economie en veiligheid
“We hebben een aantal opties geschetst. Je zou de oude rivierloop weer in gebruik kunnen nemen of overstromingen accepteren, maar de dorpen in het gebied omdijken of de rivier de Buna kunnen verdubbelen in capaciteit, breder maken dus. Maar dat is werk van de lange adem, daar gaat een generatie overheen. Interessant is ook dat bovenstrooms in de Drini drie grote stuwmeren liggen die zoveel elektriciteit produceren dat Albanië te veel heeft voor eigen gebruik. Het land exporteert een deel van de energie. De stuwmeren vervullen dus een belangrijke economische functie, maar die kan strijdig zijn met de rol die de stuwmeren vervullen voor de waterveiligheid. Optimalisering tussen die twee variabelen wordt een heel interessant vraagstuk voor Albanië”, aldus De Haan.
Korte missie, nog geen afspraken over vervolg
De missie van de Nederlandse adviseurs was kort maar krachtig. Voor het vervolg liggen er vooralsnog geen concrete plannen. Wel is er nog steeds contact met de Albanese regering en zijn er ideeën om in een latere fase met Deltares met de riviermodulering aan de slag te gaan. Voor Nederland Waterpartners en het Nederlandse bedrijfsleven liggen er kansen in Albanië, bijvoorbeeld voor de baggeraars. In de rivier de Buna is sprake van een grindbank die uitgebaggerd zou moeten worden.
Samenwerking met Montenegro
De Haan is positief over de reis en wacht met belangstelling af wat Albanië de komende jaren gaat ondernemen op het gebied van waterbeheer. Verheugend noemt De Haan in ieder geval de ondertekening van een overeenkomst in december 2010 tussen Albanië en Montenegro om de waterproblemen waar ze allebei last van hebben, in het stroomgebied van de rivieren de Drini en de Buna, samen op te lossen.
(WaterForum, 7 januari 2011)
|
