Stormvloedkering Venetië kan ook voorbeeld voor Nederland zijn
|
 |
De nieuwe beweegbare stormvloedkering bij Venetië zal in 2012 al kunnen ‘proefdraaien’. Twee jaar later moet het megaproject, dat vier miljard euro kost, de stad beschermen tegen het hoogwater. Tachtig grote deuren rusten op de zeebodem om bij dreigend hoogwater de lagune bij Venetië af te sluiten. De Italiaanse waterstad loopt nu enkele keren per jaar onder. Waar de inwoners van de stad eerst weinig warmliepen voor de waterkering, heeft de grote wateroverlast van vorig jaar kerst de stemming doen omslaan, merkt Pier Vellinga die als adviseur in de toezichtcommissie bij het project betrokken is. Volgens de Wageningse hoogleraar kan Nederland veel opsteken van het Venetiaanse voorbeeld. Niet alleen in technisch opzicht, maar vooral ook op het gebied van beheer en onderhoud.
Venetië, de lagune en de drie doorgangen naar de Adriatische Zee
Holle deuren wachten op zeebodem
Venetië ligt in een lagune met drie doorgangen naar de Adriatische zee. Op de bodem van de drie zeegaten worden enorme, ruim tien meter hoge betonnen caissons aangelegd. Op deze caissons moeten zo’n tachtig ‘holle deuren’ worden bevestigd aan grote bolvormige scharnieren. Deze 30 meter hoge deuren komen in normale omstandigheden plat op de 14 meter diepe zeebodem te liggen. De deuren worden bij stormvloed met perslucht gevuld, zodat het water eruit gaat en de deuren naar boven drijven. Ze ‘scharnieren’ omhoog en vormen vervolgens een barrière, in een hoek van ongeveer 40 graden met de schuine kant naar binnen gericht. De kering kan tijdens een stormvloed een waterstand weerstaan tot twee meter hoger dan gemiddeld. De stormvloedkering komt in werking, zodra er een extra waterstand van 1.10 meter wordt verwacht. Dat zal een paar keren per jaar voorkomen.
Sluizen in beweegbare kering
Tevens worden de drie doorgangen voorzien van sluizen. Zo kunnen schepen ook bij een gesloten kering de route tussen de Venetiaanse lagune en de Adriatische Zee blijven bevaren. In de middelste doorgang, de Malamocco, wordt op dit moment de laatste hand gelegd aan een zeesluis van enkele honderden meters lengte die toegang geeft tot een groot havengebied bij Venetië.
Sterke bodemdaling en rijzende zeespiegel
Venetië heeft te maken met bodemdaling en zeespiegelstijging, mede door verregaande grondwateronttrekkingen in de vorige eeuw. De bodem daalt nu met bijna 10 centimeter m per 100 jaar. Daarbovenop stijgt de zee met 10 tot 20 centimeter per 100 jaar. In 2003 lag het gemiddelde waterpeil zelfs 23 centimeter hoger dan 50 jaar eerder. Op dit moment komt de stad een paar keer per maand gedeeltelijk onder water te staan, waardoor benedenverdiepingen van winkels en hotels onderlopen. Sinds in 1966 Venetië te maken kreeg met extreem hoogwater, woedt er al een discussie over bescherming van de stad tegen het wassende water.
Dilemma’s: moment van sluiten en verantwoordelijkheid
Hoewel het plan is om bij 1,10 m boven zeeniveau de kering te sluiten, twijfelt Venetië of de waterkering in een eerder stadium gesloten moet worden. Volgens hoogleraar Pier Vellinga overstroomt de stad al bij een waterstand van 80 cm boven zeeniveau, wat zo’n zes tot tien keer per jaar voorkomt. De beoogde ophoging van de kades tot 1,10 m is nog niet klaar. "De huidige discussie is of de kering ook bij 80 cm al in werking moet worden gesteld, omdat de stad dan al wateroverlast ondervindt." Volgens Vellinga kan het te vaak sluiten van de kering ingrijpende gevolgen hebben voor het ecologisch waardevolle lagunesysteem. Dat was in 1998 mede aanleiding tot voorstellen om het hele project maar af te blazen. Vellinga: “De Italianen kampen op dit moment nog met twee andere dilemma’s, namelijk wie straks verantwoordelijk is voor de kering en wie beslist wanneer die dicht moet: de stad Venetië, de provincie of het rijk. De vraag over de verantwoordelijkheid geldt ook voor wie het onderhoud en de kosten van de waterkering voor zijn rekening neemt.”
Zorgen over toekomstig onderhoud
Tot een paar jaar geleden zagen de inwoners van Venetië volgens Vellinga nog niet veel in de grote, dure waterkering, maar die houding is ‘180 graden gedraaid’ toen tijdens de kerst van 2009 het water weer een halve meter op straat stond. Nu willen de inwoners dat de stormvloedkering zo snel mogelijk wordt afgemaakt. “Ik constateer dat de grootste zorg onder de burgers is dat de overheid onvoldoende belang zal hechten aan het onderhoud en dat ze daardoor op een onverwacht moment toch weer verrast zullen worden door hoogwater.”
Parallellen met Nederlands beheer Waddenzee
Vellinga stelt dat Nederland van deze discussies veel kan leren omdat ‘governance’ in een lagunegebied als dat van Venetië behoorlijk complex is. Er zijn diverse partijen en overheden bij betrokken die allemaal hun eigen adviesorganen hebben en daardoor het gezamenlijk beheer bemoeilijken. “We leren dat er technisch heel veel mogelijk is, maar dat besluitvorming en beheer, de ‘interface’ tussen wetenschap, beleid en bestuur heel lastig is. In het geval van Venetië heeft het project daardoor op een aantal momenten aan een zijden draadje gehangen. De problematiek is te vergelijken met onze Waddenzee, waarbij ook vele bestuurslagen bij betrokken zijn. Je kunt je afvragen of er voor het beheer van een systeem als de lagune bij Venetië of de Waddenzee niet beter één autoriteit kan worden ingesteld. Ook in Nederland zijn we daar nog niet zo handig in. We vinden het moeilijk zeggenschap aan één zo’n autoriteit af te staan, maar we betalen met z’n allen wel een behoorlijke prijs voor het handhaven van al die niveaus.”
Maeslantkering ‘monolitisch systeem’
Vooral met het oog op de maatregelen die Nederland voorbereid voor de deltaveiligheid van het land, kan het volgens Vellinga zeer nuttig zijn dat de Deltacommissaris zich goed van het hele bestuurlijke en technische proces in Venetië op de hoogte stelt. “We worstelen in Nederland met een soortgelijke problematiek. Maar ook technisch gezien is het van belang te bezien hoe de werking van de stormvloedkering daar uitpakt. Als een van de 80 deuren in de kering zou weigeren, zijn de gevolgen niet fataal voor Venetië. Dit in contrast met bijvoorbeeld onze Maeslantkering in de Nieuwe Waterweg, die als monolithisch systeem een faalkans heeft van 1:100 en in dat geval grote gevolgen voor het achterland zal hebben.”
(WaterForum Online, 30 november 2010) |
