'Watersector moet fundamentele cultuuromslag maken'
|
 |
De watersector moet een omslag in denken maken. Dat bleek op het halfjaarcongres van Waternetwerk dat op 27 november in Zwolle is gehouden. De filosofische titel luidde: 'de queeste van de watersector; op zoek naar het optimum'. Het zwaartepunt lag hierbij op actuele trends in (water)technologie: ICT, afvalwaterbehandeling en het creëren van maatschappelijke waarde met water. Rode draad was dat de watersector toe is aan een fundamentele cultuuromslag, zowel op technologisch als maatschappelijk gebied. Zo liet hoogleraar Van Lier zien dat afvalwater geen sluitstuk is, maar het begin van hergebruik van water en terugwinning van grondstoffen. Hij wees ook op de daarbij opdoemende dilemma's. Vitens-topman Terwisga schetste de moeilijke keuzes die gemaakt moeten worden om te komen tot een 'drinkwaterbedrijf 2.0'.
Ervaringen uit de informatietechnologie
Djeevan Schiferli van het IBM Global Center of Excellence for Watermanagement gaf een inspirerend overzicht van de oorzaken en gevolgen van stormachtige innovaties van het internet in de achterliggende decennia. Twee trends waren hierbij het meest opvallend:
het zoeken naar integrale oplossingen door het (optimaal) verbinden van verschillende applicaties en daarnaast het verbeteren van de gebruiksvriendelijkheid voor de eindgebruiker. Het is daarbij noodzakelijk dat er meer transparante systemen ontstaan met extra maatschappelijke waarde, zoals de iPhone. Een onvermijdelijk nevenverschijnsel is dat er machtsverschuivingen optreden binnen een snel veranderende omgeving. Zo hebben in de ICT-sector nieuwe marktpartijen, zoals Google en Amazon, binnen enkele jaren een dominante positie weten te veroveren. Een belangrijk advies aan de watersector van Schiferli was daarom: “Wacht niet af maar neem zelf het initiatief want iedere crisis is een impuls voor innovatie.”
Dilemma’s in de afvalwaterketen
Jules van Lier, hoogleraar afvalwatertechnologie aan de TU Delft, had zijn presentatie opgebouwd rond verschillende soorten dilemma’s die spelen in en rond de afvalwaterketen. Om te beginnen zou men, in het zogenaamde 'Cradle to Cradle'-tijdperk, eigenlijk niet meer moeten spreken van afvalwater maar van 'gebruikt water'. Of anders gezegd: we zouden ons meer moeten realiseren dat afvalwaterbehandeling geen sluitstuk is, maar de opstap naar een nieuwe fase zoals hergebruik van effluent en terugwinning van energie en reststoffen. Het gescheiden inzamelen van verschillende soorten afvalwater en regenwater komt dan in een heel ander perspectief te staan. Bij het optimaliseren van het afvalwatersysteem (OAS) gaat het dan niet meer alleen om kostenbesparingen, maar om geheel nieuwe vormen van waardencreatie. Hierbij worden we geplaatst voor vele keuzes die soms ethische dilemma’s opleveren zoals de keuze voor het beperken van de CO2-uitstoot of het anticiperen op klimaatverandering. Het is meer een ‘duivels dilemma’ als we deze lokale keuzes die we in Nederland moeten maken vergelijken met de totale chaos op drink- en afvalwatergebied in Haïti met als gevolg duizenden doden door de cholera. Moeten we niet meer aandacht besteden aan het realiseren van de milieudoelstellingen van de VN, zoals zorgen voor drinkwater en sanitatie?, aldus Van Lier.
Vitens 2.0: nieuwe accenten drinkwaterbedrijf
Rik van Terwisga, voorzitter van de Raad van Bestuur van Vitens, gaf inzicht in de cultuuromslag die gaande is binnen het waterbedrijf: geen verdere schaalvergroting in Nederland maar wel “een transformatie naar een publiek bedrijf dat gericht is op creëren van maatschappelijke (meer)waarde op het gebied van water”. Dit kan bereikt worden door beter in te spelen op wensen van de klanten en op maatschappelijk relevante vragen zoals kostenbesparing. Hiertoe voert het grootste waterbedrijf van Nederland een reorganisatie door, onder de naam Vitens 2.0. Volgens Van Terwisga kan de operatie op korte termijn arbeidsplaatsen kosten, maar biedt dit het bedrijf wel een 'duurzame toekomst'. Vitens gaat bij deze transformatie ook op zoek naar nieuwe producten in de waterketen zoals warmteterugwinning uit afvalwater in de woning. Daarnaast is de aandacht niet alleen gericht op Nederland, maar ook op andere Europese landen en op ontwikkelingslanden.
Innovatie in de praktijk
Andrew Segrave (KWR) gaf namens de Dutch Water Sector Intelligence (DWSI) inzicht in recente studies naar de voortgang van innovaties binnen de watersector. Een van de conclusies is dat er wel veel ideeën opkomen, maar dat er weinig slagvaardigheid is bij de implementatie. Dit hangt waarschijnlijk samen met het feit dat er te veel aandacht is voor de verschillende deelbelangen en dat er te weinig 'collectief leiderschap' is om innovaties stevig op de kaart te zetten. |
