Interview met Hugo Gastkemper van Stichting RIONED
|
 |
"In proeftuinen kennis ontwikkelen voor doelmatig waterbeheer"
De kennisstrategie van Stichting RIONED moet het vakgebied inhoudelijk versterken. Aan de vooravond van de RIONED-dag 2012 vragen we Hugo Gastkemper, directeur van Stichting RIONED, hoe het staat met de uitwerking van de strategie voor doelmatiger stedelijk waterbeheer. Het gaat daarbij niet alleen over kennis maar ook over een nieuwe manier van samenwerken om die kennis te verkrijgen. Er wordt nu bijvoorbeeld gewerkt met zogeheten proeftuinen.
Door: Dick Vat
Wat is de basisgedachte achter de kennisstrategie die in 2011 door RIONED is ontwikkeld?
"Het gaat om het vergroten van lokale kennis over de effecten van maatregelen en om nieuwe werkvormen waarbij gemeenten en waterschappen zelf leren kennis te ontwikkelen. Het is nadrukkelijk onze bedoeling dat de regio's ruimte krijgen om zelf tot innovatieve oplossingen te komen."
Welke nieuwe vormen passen jullie nu toe?
"We zijn nu, samen met Stowa, bezig met het opstarten van vier regionale proeftuinen. Recent startte een proeftuin in Enschede voor risico-gestuurd rioleringsbeheer. Verschillende partijen gaan samen op zoek naar meer doelmatigheid door geplande investeringen met een onduidelijk effect voorlopig te vervangen door nader onderzoek naar nut en noodzaak. We hopen dat er dan in een later stadium tegen lagere kosten passende maatregelen worden genomen."
Wat is de rol van RIONED bij het regionale onderzoek?
"Onze rol is vernieuwd. We zijn nu, meer dan voorheen, partner bij regionale initiatieven. Vroeger werd kennis vooral top-down ontwikkeld. De inbreng van RIONED bestaat uit kennis, ervaring en financiële middelen. Ook onze kenniscoaches, die nu van start gaan, kunnen een stimulerende rol spelen. Daarnaast willen we verschillende regionale initiatieven aan elkaar verbinden. En natuurlijk blijft het belangrijk landelijke promotie te verzorgen over nut en noodzaak van stedelijk waterbeheer. Verder doen we nog steeds landelijk onderzoek en werken we aan kennisverspreiding en standaardisatie."
Hugo Gastkemper
Wat zijn de belangrijkste speerpunten met betrekking tot kennisverspreiding?
"Standaardisatie van gegevensbeheer is en blijft essentieel. Op deze manier is het mogelijk om, over de volle breedte van de gemeentelijke watertaken, informatie in de dataketens efficiënt uit te wisselen. Dit is ook van belang voor het bedrijfsleven als zij hun producten landelijk willen leveren tegen de laagste kosten. Zo leren we allemaal dezelfde taal spreken. Dat is een essentiële voorwaarde voor structurele verbetering van de doelmatigheid. Op het gebied van wateroverlast zijn er initiatieven om de modellering van maatregelen voor verwerking van extreme regenval te verbeteren waarbij ook de berging op en afstroming over het maaiveld worden meegenomen. Over het inwinnen van lokale regengegevens, met behulp van radar en een beperkt aantal regenmeters, is onlangs de publicatie 'Neerslaginformatie voor het bebouwde gebied' verschenen."
Welke inhoudelijke thema's staan centraal in de kennisstrategie?
"Centraal staan doelmatigheid, asset management, wateroverlast, waterkwaliteit en duurzaamheid. Asset management richt zich op het optimaal in stand houden van bestaande systemen. Alle andere thema's hebben betrekking op de effecten van water op de omgeving. Leefbaarheid vraagt onder meer om een stedelijke waterkwaliteit die nuttig gebruik van water bevordert. Hoe bereiken we die waterkwaliteit zo effectief mogelijk, hoe herkennen we de werkelijke knelpunten en hoe heffen we ze op? We moeten het stedelijk watersysteem aanpassen om de gevolgen van klimaatverandering op te kunnen vangen. Hoe gaan we waterberging op het maaiveld toetsen op effectiviteit? Ten slotte blijven we ons inzetten om de (afval)waterketen duurzamer te maken. Hergebruik van water, grondstoffen en energie zijn daarbij belangrijke uitdagingen. Het thema duurzaamheid zit nu nog in de pilotfase, maar zal op termijn steeds belangrijker worden. "
Hoe gaat de besluitvorming straks lokaal functioneren?
"Gemeenten en waterschappen bepalen in goed overleg hun ambities en zij gaan samen op zoek naar een optimale mix van maatregelen om lokale knelpunten aan te pakken. Hierbij is betrouwbare, lokale kennis van cruciaal belang. Efficiënt gegevensbeheer moet bestuurlijk relevante informatie gaan leveren. Het complexe, maar ook boeiende, is dat er veel goede oplossingen mogelijk zijn en dat er altijd een dialoog moet zijn tussen technische professionals en bestuurders over het beoordelen van kansen en risico's. Het vakgebied wordt leuker en daarmee ook aantrekkelijker voor nieuwe professionals."
Dit zijn dus twee transities tegelijk, is dat niet lastig?
"Het zijn inderdaad twee veranderingsprocessen: zowel een methodische als een bestuurlijk/organisatorische. Als we dit geleidelijk aan doen hoeft dit geen problemen te geven en kan je ook zeggen dat ze elkaar versterken. De maatschappelijke doelstellingen blijven onverminderd van kracht, alleen het proces om de juiste middelen te kiezen verandert. Op deze manier komt iedere regio tot een eigen mix van maatregelen die optimaal aansluit bij de lokale geografie en de wensen van de burgers. Deze aanpak past goed bij de fase waarin we nu zijn aangekomen."
Welke fase bedoel je?
"De grote milieuknelpunten van dertig, veertig jaar geleden zijn vrijwel geheel opgelost. We hebben één van de beste rioolstelsels ter wereld. Het gaat nu om fine tuning en dat vraagt om een andere aanpak. De gevolgen van klimaatverandering zijn nu actueel en door de economische crisis hebben bezuinigingen hoge prioriteit. Door de ontwikkelingen op het gebied van ICT zijn er nieuwe kansen om onderzoek te doen en informatie te verwerken. Ieder decennium heeft zijn specifieke uitdagingen en het is aan ons om daar creatief mee om te gaan."
Hoe kijk je aan tegen de terugwinning van energie en grondstoffen?
"Op dit moment speelt dat nog op de achtergrond, maar als de prijzen van energie en grondstoffen, zoals fosfaat, stijgen kan dit snel veranderen. Daarom is er nu al onderzoek nodig. Overigens zal de invloed op het ontwerp van de riolering beperkt zijn, omdat het ontwerp vooral wordt bepaald door de hoeveelheid neerslag en de inrichting van de openbare ruimte. Dit soort duurzame maatregelen zullen vooral genomen worden aan de bron of op de RWZI. Het waterschap speelt daarbij uiteraard een belangrijke rol."
Waaraan werken jullie samen met andere kennisinstellingen?
"Met Stowa werken we aan het optimaliseren van de totale afvalwaterketen zoals het verhogen van de duurzaamheid op het gebied van water en energie. Met de TU Delft hebben we een samenwerkingscontract voor het onderzoeksprogramma Urban Drainage dat weer onderdeel is van het grotere platform Delft Urban Water."
Moet de organisatie van het beheer van stedelijk water anders?
"Voor stedelijk waterbeheer is de afvoer van regenwater maatgevender dan het transporteren van gebruikt drinkwater. Bovendien is het watertransport in steden en dorpen sterk verweven met de zorg voor wegen en openbare ruimte. Besparingen zijn te bereiken door het opnieuw bekijken van investeringen. Daarvoor is slagkracht nodig bij gemeenten en het samen optrekken van gemeenten en waterschappen. Organisatorische constructies die de deur openzetten naar het afwentelen van kosten van het waterdomein naar de openbare ruimte leveren maatschappelijk niets op. Integendeel zou ik eigenlijk zeggen."
(WaterForum Online, 24 januari 2012) |
