Verzilting Volkerak-Zoommeer onverstandig
|
 |
FORUM
Het Volkerak-Zoommeer heeft geregeld last van blauwalg. Er ligt nu een voorstel om de blauwalg te bestrijden door het inlaten van zout water en het toestaan van een beperkt tij. Onverstandig, want behoud van een zoet Volkerak-Zoommeer heeft belangrijke voordelen: Zonder tij blijft het waterpeil beheersbaar, het waterpeil kan worden aangepast voor de scheepvaart, het waterschap kan voorzien in haar afwateringsbehoefte en het aanbod van zoet water blijft op peil. Behoud van een zoet Volkerak-Zoommeer leek in het verleden onmogelijk, maar volgens de Adviesgroep Borm & Huijgens zijn inmiddels de kansen voor deze voorkeursoplossing toegenomen.
Volkerak-Zoommeer als noodberging voor waterveiligheid
Door de maatregelen van Ruimte voor de Rivier is er sprake van versnelde doorvoer van rivierwater. Bij piekafvoeren krijgt de Zuidwestelijke Delta vervolgens alles voor haar kiezen. De inrichting is daar nog niet op berekend. Het water gaat zich ophopen in het Haringvliet en de Biesbosch. In de startnotitie Waterberging Volkerak-Zoommeer zijn de mogelijklheden van waterberging in Grevelingen en Oosterschelde niet nader onderzocht. Toch is het aannemelijk dat beide aan de noodberging worden toegevoegd. Bij een verzilt Volkerak-Zoommeer zou iedere noodberging van zoet op zout water leiden tot een milieuramp met alle gepaard gaande overlast. Bij een zoet Volkerak-Zoommeer blijft het ecosysteem intact en kan het meer ook, als laatst inzetbaar, een kombergingsfunctie vervullen.
Zoetwatervoorziening en verzilting
De zoetwatervoorziening wordt steeds nijpender. Tot dusver ging de strijd hoofdzakelijk tegen overstromingen, maar een tekort aan zoet water kan zeker zo desastreus zijn. Verzilting is niet alleen slecht voor de landbouw, het zout tast ook de funderingen van gebouwen en kunstwerken aan. In de industrie is zelfs brak water niet bruikbaar. Op het industriegebied Moerdijk hebben bedrijven al een paar keer de inname van koel- en proceswater uit het Hollandsch Diep stil moeten leggen omdat het zoutgehalte te hoog was. Verzilting van het Volkerak-Zoommeer heeft verregaande consequenties voor de wijde omgeving wat betreft zoetwatervoorziening en bodemverzilting. In het advies 'Zoet water Zuidwestelijke Delta' worden compenserende maatregelen voorgesteld om via een pijpleiding onder het Schelde-Rijnkanaal zoet water vanuit West-Brabant naar Tholen te transporteren, om extra zoet water vanuit het Hollandsch Diep in de Roode Vaart te pompen en vanuit de Bergse Maas in het Wilhelminakanaal. Deze alternatieve zoetwatervoorziening brengt hoge en blijvende kosten met zich mee. Verder worden de sluizen van de Steenbergsche Vliet en de Dintel permanent gesloten om zoutindringing tegen te gaan. Gezien de beperkte schutcapaciteit moeten deze sluizen worden vervangen. De aanleg van een inlaatsluis naast de Krammersluizen is nodig, evenals aanpassingen aan de Volkeraksluizen in verband met zoutindringing in het Haringvliet. Ook aanpassingen aan sluizen en inlaten is gewenst in verband met de dreigende verzilting van West-Brabant en het zoete Markiezaatsmeer.
De 'Gevoeligheidsanalyse Waterberging Zuidwestelijke Delta' uit 2010 (rapport Bulthuis) geeft aan dat na al deze compenserende maatregelen er bij lage zomerafvoeren toch nog tekorten aan zoet water zullen optreden en er zal behoefte ontstaan aan ruimte voor extra voorraadvorming. Ook zijn de maatregelen onvoldoende om in te spelen op een toekomstige groeiende regionale behoefte aan zoet water.
Aanpassingen als gevolg van de verzilting Volkerak-Zoommeer in kaart, dagblad BN/DeStem
Zoet water is nodig voor drinkwatervoorziening, landbouw, glastuinbouw, industrie en natuur. Het zoute zeewater moet worden gestopt om externe verzilting te voorkomen. Met de huidige rivierafvoeren kunnen we het zout nog net buiten de deur kunnen houden. De afgelopen jaren zijn er perioden van droogte geweest waarbij er zout water via de Nieuwe Waterweg binnendrong. Daar zijn beperkte maatregelen tegen genomen, maar ondanks dat gaat de verzilting steeds verder.
Zeesluizen als duurzame oplossing
Geen van de op 8 december 2011 bij de Seminar Beperking Zoutindringing gepresenteerde opties voor beperking verzilting Rijnmond blijkt succesvol. Er werd door de onderzoekers nog wel gesuggereerd dat met een bellenscherm wellicht wat tijd gewonnen zou kunnen worden, voordat er een structurele en duurzame oplossing komt. De werking van een bellenscherm lijkt hier echter niet aannemelijk door het aanwezige getijde. Alleen een duurzame oplossing, zoals zeesluizen, lost het verziltingprobleem op en garandeert voldoende zoet water voor de gestelde landelijke wateropgaven, inclusief het gezond maken van de deltawateren.
Het rapport Bulthuis geeft aan dat de veiligheid van de Nieuwe Waterweg niet is gewaarborgd. In het kader van veiligheid en zoetwatervoorziening zijn sluizen de enige oplossing. Via de Nieuwe Waterweg gaat momenteel 1500 kubieke meter zoet water per seconde verloren. Wanneer dit water onder meer beschikbaar komt voor het doorstromen van de Zuidwestelijke Delta liggen de kaarten heel anders.
Extra investeringen nodig bij verzilting
Het inlaten van zout in het Volkerak-Zoommeer vereist forse investeringen. Bij verzilting zijn aanpassingen en onderhoud aan dijken en kunstwerken noodzakelijk. Verder moet worden gezocht naar mogelijkheden tot het verleggen van inlaatpunten voor waterinname en naar alternatieve zoetwatervoorzieningen. Hoe ingewikkelder of kunstmatiger de zoetwatervoorziening en de waterhuishouding gaan worden, des te duurder en minder duurzaam ze doorgaans zijn. Aan zowel het verzilten en het tegengaan van overlast door zoutlek als aan het realiseren van een gewijzigde zoetwatervoorziening, hangt een kostenplaatje. Verder moeten de structurele kosten in kaart worden gebracht. Methoden dienen nader uitgewerkt te worden om belasting van Hollandsch Diep, Dintel en Steenbergse Vliet, met zout water uit een verzilt Volkerak-Zoommeer zo veel mogelijk te beperken; De kosten van de verzilting worden voorlopig geschat op een kwart miljard euro. De vraag of het sop de kool waard is, wordt steeds vaker gesteld.
Waterkwaliteit
De toegenomen voedselrijkdom en een gebrek aan doorstroming zijn de oorzaak van blauwalg. De afgelopen veertig jaar, de periode dat er sprake is van een Volkerak-Zoommeer, is de waterkwaliteit in Nederland vrijwel overal verbeterd en dat geldt ongetwijfeld ook voor Mark en Dintel en de Steenbergsche Vliet. Tijdens de warme zomer van 2009 was er nog maar drie weken sprake van overlast van blauwalg. Onderstaande grafiek geeft aan dat het chlorofylgehalte in het Volkerak-Zoommeer de laatste jaren flink is afgenomen, omdat de landbouw veel minder kunstmest is gaan gebruiken wat leidde tot verminderde toevoer van fosfaat. Verzilting als oplossing voor blauwalg, stamt uit een verkenning uit 2002 en 2003. De huidige waterkwaliteitsverbetering door vermindering van fosfaat en nitraat én doorstroming met zoet water is niet in die verkenning meegenomen. De noodzaak voor verzilting is dus min of meer verdwenen.
Toekomst Volkerak-Zoommeer in nationaal kader
Zolang nationale regie ontbreekt, moeten we geen overhaaste beslissingen nemen. De onomkeerbaarheid van de verzilting van één van de grootste zoetwaterbuffers van Nederland en de inrichting van de Zuidwestelijke Delta als onderdeel van het komend integraal landelijk waterbeheer vragen om zorgvuldig afgewogen besluiten. De voorgestelde verzilting veroorzaakt massale sterfte en vervolgens staat het zoute water diverse inrichtingsmogelijkheden voor de delta in de weg. Het Volkerak-Zoommeer zal op zijn vroegst in 2016 verzilt zijn. Nog vóór de voltooiing van de verzilting, geeft de herziene zoetwaterverdeling in Nederland aan of deze ingreep wel nodig is. Bij voorbarige doorgang van de verzilting heeft de milieuwisseling er haar overlast al veroorzaakt en kunnen gedane investeringen onnodig blijken. De Stuurgroep Zuid-Westelijke Delta dringt er bij staatsecretaris Atsma op aan om op korte termijn een integraal besluit te nemen over de toekomst van het Volkerak-Zoommeer en het Grevelingenmeer. Het ontbreken van de kennis of een dergelijk besluit voor de lange termijn effectief is, maakt een definitief besluit in 2012 veel te riskant. Het ligt voor de hand dat straks het Deltaprogramma andere prioriteiten stelt en daarmee deze verzilting totaal overbodig maakt.
Wil Borm
Clemens de Witte
Adviesgroep Borm & Huijgens - integraal waterbeheer
Wilt u reageren op dit artikel?
Mails zijn van harte welkom welkom op
Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.
of reageer via de LinkedIn WaterForum Media groep
(WaterForum Online, 10 januari 2012) |
